Okullarda Şiddetin Yayılması: Türkiye’de Okul Saldırıları, Bulaşı Etkisi ve Önleme

---

Türkiye’de Okul Şiddetinde Kritik Bir Kırılma

Türkiye, ateşli silahlara yönelik ruhsatlandırma, kayıt zorunluluğu ve kapsamlı geçmiş kontrolü gerektiren sıkı yasal düzenlemeleri nedeniyle okul saldırıları açısından tarihsel olarak görece korunaklı bir ülke profili çizmekteydi (Al Jazeera, 2026). Bu tablo, Mayıs 2024’te İstanbul’da bir okul müdürünün eski öğrencisi tarafından silahla öldürülmesiyle değişmeye başladı (Erkansaka, 2026). Nisan 2026’da ise art arda iki gün içinde Şanlıurfa/Siverek’te 16 kişinin yaralandığı, Kahramanmaraş’ta 9 kişinin hayatını kaybettiği saldırılar Türkiye’yi yeni bir evreye taşımıştır.

Her iki olayda dikkat çekici örüntüler gözlemlenmektedir: Siverek’teki saldırıda fail eski öğrenci profilinde iken, Kahramanmaraş’ta fail 13 yaşında bir öğrenci olup babasına ait tescilli silahı kullandığı bildirilmektedir (Al Jazeera, 2026). Bu iki farklı profil, önleme stratejilerinin çok katmanlı tasarlanması gerektiğine işaret etmektedir.

Bulaşı ve Taklit Etkisi: Araştırma Ne Söylüyor?

Kitlesel saldırıların neden kümeler halinde meydana geldiği sorusu, son on yılda kriminoloji ve psikoloji araştırmalarının odak noktalarından biri haline gelmiştir. Towers ve arkadaşları (2015), bir okul saldırısının ardından takip eden 13 günde benzer bir olayın olasılığının istatistiksel olarak belirgin biçimde arttığını göstermiştir. Aynı çalışmaya dayanan hesaplamalara göre ABD’deki kitlesel saldırıların yaklaşık yüzde 58’i bir başka olayı izleyen iki hafta içinde kümelenmektedir (Towers ve ark., 2015; aktaran Magellan Federal, 2022).

Mekanizma: Genelleşmiş Taklit

Meindl ve Ivy (2017), bulaşı kavramını salt metafor olarak değil, belirli bir davranışsal mekanizmayla açıklamaktadır: genelleşmiş taklit (generalized imitation). Bireyin gözlemlediği ya da haberdar olduğu bir davranışı — gecikmiş de olsa — sergileme kapasitesi kazanması olarak tanımlanan bu süreç, sosyal öğrenme teorisiyle uyumludur. Medya haberleri, Bandura’nın (1977) modelinde bir model sunucu işlevi üstlenmektedir.

Şöhret Arzusu ve Kimlik Dinamiği

Araştırmacılar, okul saldırganlarının önemli bir bölümünün “hayatta sahip olmadıkları şöhreti ölümde bulma” arzusu taşıdığını belgelemektedir (Peterson, 2019, aktaran NPR). FBI (2016) profillemesine göre bu kişilerde yoğun öfke, boşluk hissi ve yalnızlık öne çıkmaktadır. Onlarca kitlesel saldırganın Columbine faillerini doğrudan rol model aldığı bildirilmekte; sosyal medyanın faillerin kimliğini anlık olarak dolaşıma sokması bu dinamiği güçlendirmektedir (Lankford, 2017; Vossekuil ve ark., 2002).

Saldırganın Psikolojik Profili

Kitlesel saldırganların önemli bir bölümünün saldırı sırasında intiharla yaşamına son verdiği görülmektedir (Langman, 2019, aktaran NPR). Bu durum, söz konusu eylemleri salt dışa vurumlu saldırganlık değil, şiddet içerikli intihar girişimi olarak da çerçevelememizi zorunlu kılmaktadır.

Uluslararası Bağlam: Türkiye Yalnız Değil

Okul saldırıları küresel bir olgudur; ancak sıklık ve örüntü ülkeden ülkeye dramatik biçimde farklılaşmaktadır. 2009–2018 yılları arasında G7 ülkelerinin tamamında kayıtlara geçen okul saldırısı sayısı toplam beş iken ABD aynı dönemde yaklaşık 288 olay yaşamıştır (Biden Beyaz Saray Raporu, 2025). Japonya sıfır okul saldırısıyla dikkat çekmektedir; ancak kitlesel bıçaklı saldırıların varlığı, silah erişiminin ölümcüllüğü azalttığını, şiddet dürtüsünü sıfırlamadığını göstermektedir (Rockefeller Institute, 2024).

Türkiye ile en doğrudan örtüşen uluslararası örnek Finlandiya’dır. Kasım 2007 Jokela saldırısını yalnızca on ay sonra Kauhajoki izlemiş; Jokela’nın ardından üç ay içinde ülke genelinde 64 okulda 70 copycat tehdidi rapor edilmiştir (Oksanen ve ark., 2013). Türkiye’nin Nisan 2026’da yaşadığı ardışık iki olay bu örüntüyle doğrudan örtüşmektedir. Finlandiya deneyiminin kritik politika dersi: “her tehdidi polise bildir” sıfır tolerans politikası kaynakları aşarak yetersiz kalmış; okul temelli tehdit değerlendirme ekipleri çok daha etkin sonuçlar vermiştir (Oksanen ve ark., 2015).

Dijital Medya ve Şiddet Oyunları: Araştırmanın Sınırları

Şiddet içerikli video oyunlarının okul saldırılarının nedeni olduğu iddiası kamuoyunda geniş yer bulmaktadır; ancak araştırma bulguları bu ilişkiyi desteklememektedir. Stanford Brainstorm Lab’in 82 tıbbi araştırmayı taradığı sistematik derleme, güncel literatürün şiddet içerikli oyun oynama ile gerçek hayatta silahlı saldırı arasında herhangi bir nedensel bağ kurmadığını ortaya koymuştur (Dupee ve ark., 2023). ABD Gizli Servisi ve Eğitim Bakanlığı’nın 2004 tarihli raporu, kitlesel saldırganların yalnızca yüzde 12’sinin şiddet içerikli oyunlara ilgi duyduğunu saptamıştır (Virginia Tech, 2020).

Bununla birlikte, aşırı oyun kullanımının sosyal izolasyon, düşmanca atıf önyargısı ve erken dönem travmayla eş zamanlı var olduğu durumlarda çoklu risk faktörlerinden birini oluşturabileceği göz ardı edilmemelidir (Ybarra ve ark., 2008). Şiddet içerikli oyunları “tek neden” olarak sunan açıklamalar hem araştırma bulgularıyla çelişmekte hem de asıl risk faktörlerinin üzerini örtmektedir.

Önleme: Paydaşlara Göre Eylem Alanları

ABD’de onlarca yıllık araştırma birikiminin Türkiye bağlamına uyarlanması, çok katmanlı bir önleme çerçevesi gerektirmektedir. Aşağıda dört temel paydaş grubu için araştırma temelli öncelikler sunulmaktadır.

Psikolojik Danışmanlar

FBI’ın sızıntı (leakage) kavramı, olası faillerin saldırıdan önce çevrelerine — çoğunlukla akranlarına — ipuçları bıraktığını göstermektedir. Bulaşı dönemlerinde yüksek risk taşıyan öğrencilere proaktif erişim sağlanmalıdır. PDR’ların hâlihazırda yüksek öğrenci başı yük altında çalıştığı Türkiye bağlamında bu, kurumsal destek olmadan gerçekleştirilebilecek bir hedef değildir.

Okul Yöneticileri

Güvenlik önlemlerinin psikolojik güvenlik iklimi çalışmalarıyla dengelenmesi gerekmektedir. Aidiyet hissi düşük okul ortamlarının şiddet riskini artırdığına ilişkin kanıt giderek güçlenmektedir. Araştırmalar, öğrencilerin tehdidi bildirme isteklerinin doğrudan okul güvenine bağlı olduğunu göstermektedir (U.S. Secret Service ve U.S. Department of Education, 2004).

Sınıf Öğretmenleri

Saldırıya geçmeden önce sistematik sosyal dışlanma yaşayan ve “görünmez” hale gelen öğrenci profillerini tanıma, öğretmenlerin birincil işlevi olarak yeniden tanımlanmalıdır. Öfke ve geri çekilme davranışlarının erken fark edilmesi, eğitimle desteklenmesi gereken bir gözlem kapasitesidir.

Veliler

Türkiye’deki son olayların belirgin bir özelliği, saldırıların büyük bölümünde aile bireylerine ait tescilli silahlara erişimin belirleyici rol oynamasıdır. Ateşli silahların kilit altında ve mühimmatından ayrı tutulması hayati öneme sahiptir. Yoğun öfke, çaresizlik, sosyal çekilme ve şiddet içerikli dil gibi uyarı işaretlerinin tanınması ve okul PDR’ına iletilmesi büyük önem taşımaktadır.

Medya Sorumluluğu: Papageno mu, Werther mi?

İntihar iletişiminde iyi belgelenmiş iki zıt etki — ayrıntılı ve yüceltici habercilik saldırıları artıran Werther etkisi ile umut dolu içeriklerin koruyucu rol üstlendiği Papageno etkisi — kitlesel saldırılar için de geçerliliğini koruduğu düşünülmektedir. Lankford ve Madfis (2018), faillerin adını, fotoğrafını ve ayrıntılı motivasyonunu yaymayan ancak olayı raporlamaya devam eden sorumluluk temelli habercilik modelini önermektedir. Türkiye’de bu konuda henüz medya kuruluşlarınca benimsenmiş yazılı bir kılavuz bulunmamaktadır.

Pratik Öneriler: Şu An ve Sonrası

Araştırma bulguları soyut kalmamalıdır. Aşağıdaki bölüm, hem şu an içinde bulunduğumuz bulaşı penceresine özgü acil adımları hem de orta-uzun vadeli sistematik önlemleri somutlaştırmaktadır.

Özet: Dört Paydaş — Üç Zaman Dilimi

Sonuç

Türkiye, 2026 yılı itibarıyla ABD’nin 1999 Columbine sonrasında ağır bir bedel ödeyerek öğrendiği soruları gündemine almak zorundadır. Bulaşı döneminin 13 günlük penceresi henüz kapanmamıştır; bu nedenle okullardaki psikolojik danışmanların şu an aldıkları önlemler kritik önem taşımaktadır. Orta vadede ise yapısal adımlar — PDR’ların tehdit değerlendirme protokolleriyle donanması, güvenli silah saklama yükümlülüğünün kamuoyu eğitimine entegrasyonu ve medya kuruluşlarıyla iş birliğinde sorumlu habercilik kılavuzlarının oluşturulması — ertelenebilecek konular değildir.

Mevcut kanıtlar, okul saldırılarının tek bir değişkenle açıklanamayacağını ortaya koymaktadır. Psikolojik danışmanlar bu bütünleşik tabloda hem erken saptama hem kriz müdahalesi hem de sistem değişikliği savunuculuğu rollerini üstlenebilecek konumdadır.

---

Kaynakça

1. Al Jazeera. (2026, Nisan 15). At least nine people killed in Turkiye’s second school shooting in two days. aljazeera.com
2. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
3. Biden Beyaz Saray Raporu. (2025, Ocak 15). The cumulative costs of gun violence on students and schools. Council of Economic Advisers. bidenwhitehouse.archives.gov
4. Dupee, D., Thvar, V., ve Vasan, N. (2023, Mayıs 2). No causal link between video games and gun violence. Stanford Brainstorm Lab / Fortune.
5. Erkansaka, E. (2026, Nisan 15). School shootings in Turkey: 2026 incidents, patterns, analysis. Erkan’s Field Diary.
6. FBI. (2016). Making prevention a reality. fbi.gov
7. Lankford, A. (2017). Fame-seeking rampage shooters. Aggression and Violent Behavior, 37, 75–88. doi.org/10.1016/j.avb.2017.08.005
8. Lankford, A., ve Madfis, E. (2018). Don’t name them, don’t show them, but report everything else. American Behavioral Scientist, 62(2), 260–279. doi.org/10.1177/0002764217747866
9. Magellan Federal. (2022). Media impact on mental health. magellanfederal.com
10. Meindl, J. N., ve Ivy, J. W. (2017). Mass shootings: The role of the media in promoting generalized imitation. American Journal of Public Health, 107(3), 368–370. doi.org/10.2105/AJPH.2016.303611
11. Oksanen, A., Nurmi, J., Vuori, M., ve Räsänen, P. (2013). Jokela: The social roots of a school shooting tragedy in Finland. School Shootings (ss. 189–215). Springer.
12. Oksanen, A., Hawdon, J., ve Räsänen, P. (2015). School shooting threats as a national phenomenon. Journal of Scandinavian Studies in Criminology, 16(1), 3–19. doi.org/10.1080/14043858.2015.1101823
13. Pescara-Kovach, L., ve Raleigh, M. J. (2019). The contagion effect as it relates to public mass shootings and suicides. ALICE Training Institute.
14. Rockefeller Institute of Government. (2024). Public mass shootings around the world. rockinst.org
15. Towers, S., Gomez-Lievano, A., Khan, M., Bhatt, D., ve Castillo-Chavez, C. (2015). Contagion in mass killings and school shootings. PLOS ONE, 10(7), e0117259. doi.org/10.1371/journal.pone.0117259
16. U.S. Secret Service ve U.S. Department of Education. (2002). Threat assessment in schools. ed.gov
17. U.S. Secret Service ve U.S. Department of Education. (2004). The final report and findings of the Safe School Initiative. ed.gov
18. U.S. Secret Service, NTAC. (2019). Targeted school violence. secretservice.gov
19. Virginia Tech — College of Liberal Arts. (2020). The blame game. liberalarts.vt.edu
20. Vossekuil, B., Fein, R., Reddy, M., Borum, R., ve Modzeleski, W. (2002). The final report and findings of the Safe School Initiative. U.S. Secret Service.
21. Ybarra, M. L., Diener-West, M., Markow, D., Leaf, P. J., Hamburger, M., ve Boxer, P. (2008). Linkages between internet and other media violence with seriously violent behavior by youth. Pediatrics, 122(4), 929–937. doi.org/10.1542/peds.2007-3377