Sosyal Medyada Profil Analizleri

Sosyal medya deryasında 5-10 senelik bir sörfün ardından ben de kıyıya yanaşıp gördüklerimi şöyle bir özetlemek istedim, sevgili sanal âlem sakinleri. Acaba bu dijital vitrinlerde kendimizi nasıl sergiliyoruz ve başkalarının yansıttığı imajlar bize neler fısıldıyor? İşte nacizane, biraz ironik, biraz komik, biraz da “acaba?” dedirten sosyal medya portrelerim:

Sosyal Medya Sakinlerinin Anatomisi: Kadınlar Âlemi
1. “Ben Haklıyım ve Dünya Bana Düşman” Tribi: Bu hanımlar için sosyal medya, kişisel birer savaş alanı. Her paylaşım, çevrelerindeki algıladıkları düşmanlara (çoğunlukla yakın akrabalar ve tanıdıklar) karşı birer zılgıt. Özellikle edebiyatın ve felsefenin derinliklerinden seçilmiş alıntılarla yapılan göndermeler, tam bir “laf sokma sanatı” örneği teşkil ediyor.
2. “Hayat Düğün Dernek” Enerjisi: Bu profillerin ana teması; davetiyeler, yeni ciciler ve kuaförden taze çıkmış saçlar eşliğinde düğün maratonları. Kendi düğünlerinin yanı sıra, başkalarının mutluluklarına yaptıkları “bir yastıkta kocayın” temalı yorumlar da cabası. Bekarlarsa, bu yoğun düğün trafiği “acaba sıra bana ne zaman gelecek?” sorusunun sosyal medyaya yansıması olabilir.

3. “Ah O Eski Günler” Nostaljisi (TBT Kraliçeleri): Evliliklerinin üzerinden birkaç yıl geçmiş ve o çok beğenilen gelinliğe duyulan özlem, sık sık #tbt etiketiyle gün yüzüne çıkar. Bunun yanı sıra, yaz tatillerinden kalma “manzaralı bacak” pozları ve üniversite arkadaşlarının etiketlendiği “nerede o eski günler?” temalı paylaşımlar da bu kategorinin vazgeçilmezleri arasında.
4. “Sağlıklı Yaşam Savaşçıları” (veya “Bakın Ne Kadar Fitim”): Spor salonlarından paylaşılan pilates ve koşu bandı fotoğrafları, bu profillerin olmazsa olmazı. Amaç gerçekten sağlıklı yaşama teşvik mi, yoksa verilen kiloların ve sıkılaşan vücudun “gözüne sokulması” mı, orası muamma. Elbette, sağlıklı yaşam güzeldir, orası ayrı.
5. “Çocuğum Her Şeydir” Evreni: Bu anneler için sosyal medya, çocuklarının her anının (neredeyse!) canlı yayınlandığı bir platform. Öyle ki, birkaç yıldır takip ettiğim ve yüzünü bile görmediğim çocukların büyüme evrelerine kendi çocuklarımdan daha hakimim desem yalan olmaz. Allah yavrularına zeval vermesin!
6. “Kocişkolik” Paylaşımlar: Aslında en naif görünen kategori bu olsa da, abartıldığında “yeter artık!” dedirtebiliyor. Özel günler, alınan hediyeler, romantik kaçamaklar… Her fırsat, “bakın ne kadar mutluyuz” mesajı vermek için bir bahane. Özellikle özgüveni düşük olup eşini “dünyanın en yakışıklı erkeği” ilan edenlerde bu durum daha sık görülüyor sanki.
7. “Kalbi Kırıklar Diyarı”: Bu profillerde hüzün ve melankoli kol geziyor. Depresif şarkılar, kanayan gül görselleri, terkedilmiş mekan fotoğrafları ve dramatik film sahneleri, sanki Cemal Süreya, Can Yücel ve Bukowski sadece bu insanlar için yazmış. Kalpleri onarılmayı bekleyen, daimi “aşk acısı mağdurları” sanki.
8. “Kün Fe Yekün/La Tahzen” Ablaları: Yaşı kırkı aşmış, boşanmış veya mutsuz evli, kocalarına karşı içten içe öfkeli ama dışarıya dini motiflerle süslenmiş “manalı” göndermeler yapan ablalar. Kâbe ve Mescid-i Aksa görselleri üzerine yazılmış dualar ve ayetlerle yapılan “örtülü laf sokmalar” bu profillerin alametifarikası.
9. “Allah’ı Unutmayan ve Unutturmayanlar”: Genellikle eğitim seviyesi düşük ve orta yaş üstü teyze, anne ve ablaların hakim olduğu bu profillerde, günaydın mesajlarından kandil tebriklerine, “4444 kere okuyun” temalı dualardan namaz hatırlatmalarına kadar her türlü dini içerik bulunur. İlginçtir ki, bu kadar çok paylaşım yapmalarına rağmen kendi fotoğraflarını pek göremezsiniz.
10. “Minnoşseverler”: Dünyadaki insan acılarına karşı belki biraz duyarsız olsalar da, hayvanlara yapılan zulüm konusunda son derece hassastırlar. Sık sık kedi ve köpek fotoğrafları ve videoları paylaşarak çevrelerindeki insanları “tatlılık krizine” sokarlar. Bir yandan hayvan sevgisi aşılamaları takdire şayan olsa da, bu bombardıman zaman zaman bezdirici olabiliyor.
11. “Hayat Bayram Olsa”cılar: Bu profillerde sürekli konserler, canlı müzik mekanları ve düğünlerden kesitler görmek mümkün. Sanki hayat onlar için hiç bitmeyen bir eğlence. “Filanca pub’tayım, kızlarla coşuyoruz!” tarzı paylaşımlar zamanla “acaba hiç evde oturmuyorlar mı?” sorusunu akıllara getiriyor.
12. “Göz Kırpan Özgür Ruhlar”: Genellikle otuz yaş altı, bekar ve özgürlüğüne düşkün kadınların hakim olduğu bu profillerde, dudak bükmeli selfieler, dekolteli pozlar, spor bahanesiyle paylaşılan taytlı “arka plan” fotoğrafları ve deniz kenarı “hafiften teşhir” paylaşımları ağırlıktadır. Sevgili buldukça bu fotoğrafların hızla silinmesi de ilginç bir detaydır.
13. “Entel Dantel” Tayfası: Gözlüklü, geyikli pijamalı veya taytlı pozlar eşliğinde kitap okurken çekilmiş fotoğraflar, bu profillerin vazgeçilmezidir. Amaç, okumayanları “cahil” ilan etmek midir bilinmez. Altı çizili kitap sayfaları, anlamlı alıntılar ve “dünyayı geziyorum” temalı fotoğraflar sıkça görülür. Duyarlılıkları da genellikle tavan yapmıştır ve paylaşımlarında hafif feminist esintiler hissedilebilir.
14. “Kahve-Kek-Börek Üçlüsü”: Çoğunlukla ev hanımlarının oluşturduğu bu kategori için mutfak ve yemek, hayatın merkezindedir. Sürekli yeni tarifler denenir, sunulur ve afiyetle yenir. Kahve, sanki ilk kez bu profillerde anlam bulmuştur. Gençler ise “Starbucks bardağıyla hava atma” yarışındadır sanki.
Peki Ya Erkeğin Sosyal Medya Halleri?
Erkeklerin Facebook karakter analizi genellikle profil fotoğrafından başlar:
50 yaş üstü genel karakterler: 15 yıl önce ölen anama dua plz! oğlum Dr oldu, kızım sınav kazandı, Torunum Takdir Aldı…İnşallah maaşalah, Allah Rahmet eylesin.. Uzaaar gider, Gençler buralara bulaşmaz!!
• “Bakın Benim Neyim Var” Gösterişi: Yeni alınmış, “göz kamaştırıcı” bir otomobille çekilmiş fotoğraf, genellikle “sonradan görme” veya “görgüsüz” imajı çizer.
• “Ben Önemli Biriyim” Duruluşu: Masa başında, “müdür edasıyla” poz verilmiş bir fotoğraf, statü düşkünlüğünün açık bir göstergesidir.
• “Delikanlılık Timsali” Silahlı Pozlar: Kurtlar Vadisi esintili, daracık ceketler, cepken yelekler ve parlak ayakkabılar eşliğinde silahla verilen pozlar, “hafif abi” ve “maço” bir imaj yaratma çabasının ürünüdür.
• “Bekarlığa Veda Partisi Sürekli”: Profilinde eşinin veya çocuklarının fotoğrafı olmayan erkek, muhtemelen “zamparalık” peşindedir.
• “Ailem Her Şeyim” İlanı: Aile ve çocuk fotoğrafları, “aileme düşkünüm” mesajının en net ifadesidir.
• “Her Yer Bayrak”: En çok ta abdestinden şüphe eden Fetö cüler; Profilini bayraklarla donatıp her fırsatta “yukarıya yelpaze sallayanlar”, ideolojilerin sosyal medyadaki temsilcileridir.
• “Makamsal Gösteriş”: Arkada Cumhurbaşkanı fotoğrafıyla verilen pozlar, genellikle bir yönetici tarafından konumunu sağlamlaştırmak amacıyla yapılır.
• “Tek Kimlik Futbol”: Takım logosu ve sürekli futbol içerikli paylaşımlar, hayatının futbol dışında bir anlamı olmayanların tercihidir. Galibiyetlerde “trollük”, mağlubiyetlerde hakeme küfür etmek temel hobileridir.
• “Sosyal Medya Benim Canım”: Sürekli gündem yaratmaya çalışan, günde birkaç kez paylaşım yapan erkek, muhtemelen yalnızlık çekiyordur ve ilgi arayışındadır.
• “Vatan Kurtaran Erler”: Sabah akşam “vatan millet Sakarya” edebiyatı yapan bu tiplerin kendi işlerinin hakkını verip vermediği merak konusudur.
• “Hayırlı Cumalar Hocaları”: Genellikle orta yaş üstü veya üniversite altı eğitim seviyesine sahip olan bu kişiler, her gün dini içerikli paylaşımlar yaparak sosyal medyada “sevap kasma” peşindedirler. İbadetin aleniliği de ayrı bir tartışma konusudur.
• “Gizli Aşıklar”: Karısından, sevgilisinden veya eski sevgilisinden “kaçak” takılmak isteyenler, profil fotoğrafı yerine alakasız nesneler koyarlar.
• “Sanal Kabadayılar”: Kendilerini gizleyerek sağa sola yorum yazan, “sanal silahşörler”, gizli kaldıklarını sanırlar.
• “Kas ve Gurur”: Spor salonu veya halı saha fotoğraflarıyla “hala gencim ve güçlüyüm” mesajı vermeye çalışırlar.
• “Tanıdıklarım Çok Önemli”: Ziyaret ettiği veya kendisini ziyaret eden “önemli” kişilerin fotoğraflarını paylaşarak sosyal çevresinin ve “sermayesinin” ne kadar güçlü olduğunu göstermeye çalışırlar.
• “Nargile Keyfi Sürekli”: Nargile dumanı eşliğinde “cool” pozlar verenler, sanki hiç evlerine gitmezler.
• “Derin Düşünürler”: Özlü sözler, kitap alıntıları ve “derin” tahliller paylaşan bu kişilerin aslında herkesi kendilerinden daha “cahil” gördükleri muhtemeldir. Her konuda çözüm önerileri vardır ama eleştirileri daha fazladır.
• “Siyaset Arenası”: Sık sık siyasi paylaşım yapanlar ya siyasetçidir ya da siyasetten beklentileri vardır. Aksi takdirde, mahalle muhtarlığı bile yapmamış birinin fikirlerinin pek ciddiye alınmadığını fark etmeleri gerekir.
• “Ben Geziyorum O Halde Varım”: Havaalanı ve şehir isimleri içeren “yer bildirimleri” ile sürekli yoğun ve gezgin oldukları mesajını verirler.

Kadınlar Âlemine Yeni Birkaç “Tür”:
• “Bitkisel Hayat Uzmanları” (veya “Her Derde Deva Bende”): Bu profillerde envai çeşit bitki çayı tarifleri, doğal maske önerileri ve “mucizevi yağ” tavsiyeleri eksik olmaz. Herhangi bir sağlık sorununa anında “doğal çözüm” önerileriyle gelirler. Sanki modern tıp tamamen gereksizmiş gibi bir hava yaratırlar. Arada bir de “şifa enerjisi” ve “aura temizliği” gibi spiritüel konulara da değinirler.
• “Seyahatname Yazarları” (veya “Ayak Basmadık Yer Kalmadı”): Sürekli farklı şehirlerde, ülkelerde, hatta kıtalarda fotoğraf paylaşırlar. Lüks oteller, egzotik manzaralar ve gurme restoranlar, profillerinin demirbaşlarındandır. Her gittikleri yerde sanki oranın yerlisi gibi bilgi verirler. Alt metinde hafif bir “siz hala buralarda mısınız?” mesajı sezilebilir.
• “DIY Kraliçeleri” (veya “Her Şeyi Kendim Yaparım”): Ev dekorasyonundan kıyafet tasarımına, el yapımı sabunlardan örgü işlerine kadar her konuda “kendin yap” projeleri paylaşırlar. Sonuçlar genellikle takdire şayan olsa da, bazen “acaba bütün gün bunları mı yapıyor?” sorusu akıllara gelir. Her paylaşımın altında mutlaka “çok kolay oldu, siz de deneyin!” notu bulunur.
• “Minimalist Yaşam Guruları” (veya “Az Çoktur”): Sürekli “gereksiz eşyalardan kurtulma”, “sadeleşme” ve “tüketim çılgınlığına karşı durma” temalı paylaşımlar yaparlar. Gardıroplarından sadece birkaç parça kıyafetin fotoğrafını paylaşır, “kapsül gardırop” felsefesini överler. Ama nedense her hafta yeni bir “minimalist” eşya alırken de görülürler.
Erkekler Âlemine Yeni Birkaç “Tür”:
• “Teknoloji Üstadları” (veya “En Yeni Oyuncak Bende”): Sürekli en son çıkan telefonlar, bilgisayarlar, drone’lar ve diğer teknolojik aletlerle ilgili paylaşımlar yaparlar. Teknik özellikler, incelemeler ve “unboxing” videoları profillerini doldurur. Sanki bütün hayatları bu cihazlardan ibaretmiş gibi bir izlenim yaratırlar.
• “Gurme Damaklar” (veya “Yemek Yemek Bir Sanattır”): Özenle hazırlanmış tabakların, şık restoranların ve “tadına doyulmaz lezzetlerin” fotoğraflarını paylaşırlar. Şarap kadehleri, peynir tabakları ve “ağız sulandıran” tatlılar sıkça görülür. Alt metinde hafif bir “siz hala döner ekmek mi yiyorsunuz?” iması olabilir.
• “Motosiklet Tutkunları” (veya “Özgürlüğün İki Tekerleği”): Motorlarıyla yaptıkları gezilerden, kasklarıyla verdikleri “cool” pozlardan ve “rüzgarı hissetme” temalı paylaşımlardan profilleri geçilmez. Sanki bütün dertleri egzoz sesiyle birlikte uçup gidiyormuş gibi bir hava yaratırlar. Arada bir de “güvenli sürüş” nasihatı vermeyi ihmal etmezler.
• “Balık Avı Kahramanları” (veya “Doğayla İç İçe”): Tuttukları devasa balıklarla, denizin ortasında verdikleri “zafer” pozlarıyla ve “sabahın erken saatlerinde gelen huzur” temalı paylaşımlarıyla övünürler. Sanki bütün hafta ofiste çalışmamışlar gibi bir rahatlık sergilerler.

Sosyal Medyanın “Uzmanlaşmış” Türleri:
• “Her Derdin Devası Doktorumsu” (veya “Google Tıp Fakültesi Mezunları”): Herkesin sağlık sorununa anında “kesin çözüm” önerileriyle gelirler. Baş ağrısından ayak mantarına, her konuda “şunu yap geçer” tavsiyeleri havada uçuşur. Genellikle de bu tavsiyelerin bilimsel dayanağı “bir arkadaşımın başına gelmişti” veya “internette okudum”dur. Arada bir de “sağlıklı yaşam koçluğu” falan da yapmaya kalkarlar.
• “Hayat Bilgisi Ansiklopedisi Eğitimciler” (veya “Pedagojik Nutuk Atanlar”): Her konuda ahkam keserler. Çocuk eğitiminden ilişki yönetimine, kariyer planlamasından kişisel gelişime kadar her alanda “doğru” yolu gösterirler. Paylaşımları genellikle uzun ve didaktiktir. Sanki bütün takipçileri “öğrenmeye aç öğrenciler”miş gibi bir tavır sergilerler. Arada bir de kendi “mükemmel” hayatlarından örnekler vermeyi ihmal etmezler.
• “Doğanın Mucizevi Elçisi Herbalistler” (veya “Otla Çöple İyileşenler”): Her derde deva bir “şifalı bitki” veya “doğal karışım” önerirler. “Kimyasallardan uzak durun!” sloganları dillerinden düşmez. Sanki bütün hastalıklar doğanın kucağında kendiliğinden iyileşiyormuş gibi bir illüzyon yaratırlar. Bazen de kendi hazırladıkları “iksirleri” mucizevi fiyatlarla pazarlamaya çalışırlar.
• “Güzellik İkonası Makyajcılar” (veya “Filtreyle Gelen Güzellik”): Kusursuz makyaj teknikleri ve “ışıltılı cilt” sırları paylaşırlar. Kullandıkları her ürün “mutlaka alınmalı”dır. Çoğu zaman paylaştıkları fotoğraflarda onlarca filtre ve düzenleme programı kullanırlar ama “doğal güzellik”ten dem vurmayı da ihmal etmezler. Takipçilerini de sürekli “hangi makyaj malzemesini almalıyım?” sorusuyla baş başa bırakırlar.
• “Her Şeyden Anlayan Influencerlar” (veya “Sponsorlu Hayatlar”): Bir gün detoks çayı överler, ertesi gün lüks bir otelde tatil yaparlar, sonraki gün de bir araba markasının reklamını yaparlar. Sanki her konuda uzmanmış gibi davranırlar. Hayatları sürekli “çok eğlenceli” ve “çok özel” görünür ama aslında her şeyin altında bir “sponsorluk anlaşması” yatar. Takipçilerini de sürekli bir şeyler almaya teşvik ederler.
Son cümlelerim…., ne kadar çok paylaşım, ne kadar çok eleştiri, fotoğraf, yorum ve yer bildirimi, aslında “beni fark edin!” çığlığıdır. Belki de ne kadar çok “dijital kalabalık” o kadar yalnızlık demektir. Belki de bu sanal yolculukta aslında ne kadar az yol almışız, ne kadar yolun başındaymışız meğer….Affınıza sığınırım, Sezen Aksu’nun bir şarkısı karıştı galiba. Sağlıcakla kalın!
• Not: Bu yazı tamamen genellemeler içermektedir. İstisnai durumlar ve kişiler her zaman mevcuttur ve onları tenzih ederim. Eleştiri ve katkılarınızı bekliyorum, bu sanal âlem portrelerini daha da genişletebiliriz. Muhtemel “gücenmeler” için şimdiden affola!