Zor Zamanlarda Okul Psikolojik Danışmanı Olmak
| |

Zor Zamanlarda Okul Psikolojik Danışmanı Olmak

Psikolojik Danışmanlar İçin Eğitim Notları — Nisan 2026

Zor Zamanlarda
Okul Psikolojik Danışmanı Olmak

Sorumluluklar ve Öncelikler
Prof. Dr. Mustafa Uslu
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi  ·  Nisan 2026
mustafauslu.com.tr
 ·  @prof.dr.mustafauslu

İçindekiler

Açılış
Bağlam ve katılımcı tanışması
Bölüm 1
PDR’ın Rolü: Ne Değiliz, Ne Olmalıyız?
Bölüm 2
Psikososyal Önleme, Koruma ve Krize Müdahale Ekibi
Bölüm 3
Sızıntı Sinyalleri ve Tehdit Değerlendirmesi
Bölüm 4
Bulaşı Etkisi ve PDR’ın Kritik Rolü
Bölüm 5
Pazartesi Sabahı: İlk Günün Protokolü
Bölüm 6
Sahadan Senaryolar: Kim Gelirse Ne Diyeceğim?
Bölüm 7
Gizlilik ve Zorunlu Bildirim: PDR Nerede Duruyor?
Bölüm 8
Kısa Vade: İlk İki Hafta
Bölüm 9
Orta Vade: Okul İklimini Yeniden İnşa Etmek
Bölüm 10
Uzun Vade: Sistemik Önleme ve Kurumsal Savunuculuk
Bölüm 11
İkincil Travma, Ahlaki Yaralanma ve Sürdürülebilirlik
Kapanış
Eylem Planı, Savunuculuk ve Kaynaklar

Açılış

Bu eğitim neden şimdi, neden bu başlıkla? Türkiye’de Nisan 2026’da iki gün arayla yaşanan iki ölümlü okul saldırısı, Discord ve Telegram üzerinden organize olan yeni saldırı tehditleri ve Pazartesi sabahı okula dönen öğrenciler. Bu ortamda okul PDR’larının hem mesleki hem kişisel olarak taşıdığı yük diğer tüm dönemlerden farklıdır.

💬 Açılış Sorusu:

“Yarın sabah 08:00’de okulun kapısından girerken — bir kelimeyle ne hissedeceksiniz?”

1
BÖLÜM
PDR’ın Rolü: Ne Değiliz, Ne Olmalıyız?
Kriz döneminde işlev netliği · Rol bulanıklığı tükenmişliği nasıl besler?

PDR’ın Kriz Dönemindeki Üç İşlevi

🔍
Erken Saptama
Sızıntı sinyallerini fark etmek · Risk taraması yapmak · Tehdit değerlendirmesi yürütmek

💙
Duygusal İlk Yardım
Tanı değil — stabilize etmek · Güvenli ilk temas noktası olmak · Dinlemek ve belgelemek

🌉
Köprü Kurmak
Doğru kaynağa yönlendirmek · Bilgiyi taşımak · Okul, RAM, İl MEM koordinasyonu

PDR Ne Değildir — PDR Nedir?

❌ PDR Değildir
  • Klinisyen veya terapist
  • Okulun tek güvenlik sorumlusu
  • Tek başına karar alıcı
  • Sırrı sonsuza taşıyacak kişi
  • Müdürün yerine geçen
✅ PDR’dır
  • Erken saptama uzmanı
  • Duygusal ilk yardım noktası
  • Ekibin psikolojik bileşeni
  • Kendi sınırlarını bilen profesyonel
  • Sistem değişikliği savunucusu
⚠ Türkiye’de Yapısal Gerçek
  • Ortalama PDR başına öğrenci sayısı: 400–600 (ideal: 1:250)
  • Pek çok okulda bağımsız, gizlilik sağlayan oda yok
  • Tehdit değerlendirme eğitimi hizmet içi müfredatta yok
  • Bu koşullarda net bir rol haritası hem PDR’ı hem öğrenciyi korur
2
BÖLÜM
Psikososyal Önleme, Koruma ve Krize Müdahale Ekibi
MEB Yönergesi · Ekip bileşenleri · Formlar · B Planı
⚖ Yasal Dayanak: MEB Yönergesi 2019’dan Beri Yürürlükte
  • MEB Tebliğler Dergisi, Nisan 2019, Cilt 82, Sayı 2739 · İmza: Bakan Ziya Selçuk
  • Okul psikososyal müdahale ekibini kurmak ZORUNLULUK — öneri değil
  • Müdürü ikna etmenize gerek yok — müdürün yasal yükümlülüğü var
  • Toplantı: yılda 3 kez zorunlu + ihtiyaç halinde
  • Ekip kurulmamışsa PDR, Madde 9 gereği okul yönetimini yazılı olarak bilgilendirir
  • Artık ‘Kuralım mı?’ değil, ‘Neden kurulmadı?’ sorusu sorulabilir.

Okul Ekibinin Zorunlu Bileşenleri (Madde 13)

Üye Yönergedeki Tanım Kriz Anında Uyarı
Okul Müdürü / Müdür Yrd. Ekip başkanı — Madde 13/1 Resmi bildirimler, veli iletişimi, İl MEM Müdür yoksa müdür yardımcısı
PDR / Rehberlik Öğretmeni Temel uygulayıcı Risk değerlendirmesi, EK-1 formu PDR yoksa ilçe RAM devreye girer
Sınıf Rehber Öğretmeni (her düzeyden en az 1) Madde 13/1 — zorunlu Günlük gözlem, akran bilgisi PDR’ın sahada en kritik gözü
Okul Sağlık Personeli (varsa) Yönerge kapsamında İlk müdahale, sağlık kanalı Olmayan okullarda PDR koordine eder

Yönergenin 4 Resmi Formu — Elinizde Hazır Araçlar Var

EK-1
Gözlem Formu
Travma/kriz hemen ardından · Pazartesi sabahı dahil

EK-2
Destek Talep Formu
Kapasite yetersiz kalınca · İlçe/il ekibinden destek isterken

EK-3
Çalışma Raporu
Günlük/haftalık/aylık · Yapılan çalışmaların kaydı

EK-4
İzleme Formu
Müdahale sonrası takip · Orta ve uzun vade için

Müdürü İkna Edemeyen PDR İçin B Planı

B Planı: Madde 13 Yükümlülüğüne Rağmen Müdür Ekip Kurmuyorsa
  • Adım 1: Sözlü görüşme — ‘Madde 13 gereği okul ekibimizi kurmamız gerekiyor’
  • Adım 2: Yazılı iç not — Yönergeye atıfla, tarih ve içerikle kayıt altına alın
  • Adım 3: Yanıt alınamazsa RAM’a bilgi verin — Madde 7/a gereği yükümlü
  • Adım 4: Gerekirse İl MEM’e iletim
  • Adım 5: Her adımı tarihleriyle belgeleyin — ‘Söyledim’ değil ‘Yazdım’
💬 Müdüre Söylenecek Cümle:

“Müdür Bey/Hanım, MEB’in 2019 tarihli Psikososyal Koruma Yönergesi Madde 13 gereği okul psikososyal müdahale ekibimizi kurmamız gerekiyor. Bu hafta 15 dakika ayırabilir misiniz?”

3
BÖLÜM
Sızıntı Sinyalleri ve Tehdit Değerlendirmesi
Erken tanıma · Niyet-Kapasite-Plan-Zamanlama · Dijital farkındalık · Belgeleme

FBI ve Secret Service araştırmaları, okul saldırılarının büyük çoğunluğunda failin önceden çevresine ipuçları bıraktığını göstermektedir. Saldırı çoğunlukla ‘hiç beklenmedik’ değildir — sinyaller görülmemiş, duyulmamış ya da ciddiye alınmamış.

Sızıntı Sinyalleri: İki Kategori

🔴 Yüksek Riskli — Hemen Harekete Geç
  • Belirli kişi/mekâna yönelik intikam ifadesi
  • Silah edinme veya erişim bildirimi
  • Saldırı planını gösteren yazı veya çizim
  • Geçmiş saldırıları idealleştirme, faile hayranlık
  • Espri kılığında tehdit — ‘şaka’ riski azaltmaz
  • Dijital: Saldırgan estetiği ile özdeşleşme
  • Dijital: Profil fotoğrafında gizli referanslar
🟡 İzlenmesi Gereken — Yakinen Takip Et
  • Ani ve açıklanamayan sosyal kopuş
  • Uzun süreli dışlanma ve izolasyon
  • Tetikleyici yaşam olayı sonrası davranış değişimi
  • Şiddet içerikli medyayla aşırı özdeşleşme
  • Akademik çöküş, devamsızlık artışı
  • Dijital: Açık platformdan anonim platforma çekilme
  • Dijital: Profil gizleme, şifreli gruplara dahil olma

Niyet – Kapasite – Plan – Zamanlama: Tehdidi Yapılandırılmış Okumak

Sızıntı sinyalleri listesi PDR’a ‘bir şeyler ters gidiyor’ sezgisini verir. Ama bu sezgiyi yönetilebilir veriye dönüştürmek için daha keskin bir çerçeve gerekir. Virginia Tehdit Değerlendirme Modeli’nin temel sorusu şudur: Bir öğrenci hem niyete hem kapasiteye hem plana hem de zamanlama işaretlerine sahipse, tehdit seviyesi dramatik biçimde yükselir.

🎯
NİYET
Belirli kişi/mekâna yönelik ifade var mı? Şikâyet veya intikam dili? Belirli bir kurban adı geçiyor mu?

⚡
KAPASİTE
Silaha erişimi var mı? Fiziksel güç ve kararlılık var mı? Daha önce şiddet davranışı oldu mu?

📋
PLAN
Somut senaryo tarif ediyor mu? Yer, zaman, yöntem düşünmüş mü? Araç-gereç edinmeye çalışıyor mu?

🕐
ZAMANLAMA
Yakın tetikleyici var mı? (Sınav, karne, ayrılık) Belirli bir tarih ima ediyor mu? ‘Artık taşıyamıyorum’ dili var mı?

1 boyut → İzle  |  2 boyut → Ekiple al  |  3 boyut → Müdüre bildir + aile  |  4 boyut → Yüksek risk: RAM + emniyet

Bu çerçeve tanı değil — doğru soruları sormak için bir araçtır.

Yapılandırılmış Tehdit Görüşmesi: PDR’ın Sorması Gereken Sorular

Tehdit bilgisi geldiğinde öğrenciyle yapılacak görüşme sezgisel değil yapılandırılmış olmalıdır. Amacınız veri toplamak, sorguya çekmek değil. Tüm soruları sormak zorunda değilsiniz.

Boyut Örnek Sorular Dikkat Edilecek Yanıt Kalıpları
NİYET ‘Bu sözleri söylerken ne hissediyordun?’ ‘O kişiye / o yere neden öfkelisin?’ Belirli isim/yer + yoğun öfke + ‘hak ediyor’ dili → dikkat
KAPASİTE ‘Evde silah var mı?’ (dolaylı: ‘Baban av merakı var mı?’) ‘Daha önce kavgaya karıştın mı?’ Silaha erişim iması + fiziksel kendinden emin dil → dikkat
PLAN ‘Bunu gerçekten yapacak olsaydın ne yapardın?’ ‘Aklında nasıl bir görüntü oluyor?’ Somut senaryo + yer/zaman/araç detayı → yüksek risk
ZAMANLAMA ‘Hayatında şu sıralar ne değişti?’ ‘Bu hafta çok zor bir şey oldu mu?’ Yakın tetikleyici + belirsiz ama acil ton + ‘artık yeter’ dili → dikkat
Görüşme Ortamı ve Dil Hakkında Kritik Notlar
  • Görüşme her zaman baş başa, sessiz, kapalı bir alanda yapılır
  • Suçlayıcı değil meraklı bir dil kullanın: ‘Anlat bakalım’ > ‘Neden böyle dedin?’
  • Öğrenci inkâr etse bile görüşmeyi belgeleyin — inkâr riski ortadan kaldırmaz
  • Görüşmeyi tek başınıza sonuçlandırmayın — ekip kararı zorunludur
  • ‘Her şeyi dinleyeceğim’ diye başlamayın — zorunlu bildirim yükümlülüğünüzü hatırlayın

Dijital Radikalleşme Farkındalığı

Platform adını bilmek artık yeterli değil. PDR’ın bu kültürü tanıması, bir öğrencinin davranışını veya eserlerini doğru okuyabilmesi için kritiktir.

⚠ Tanımanız Gereken Kavramlar
  • Saldırgan Estetiği: Geçmiş okul saldırganlarını yücelten çevrimiçi alt kültür. Kendine özgü semboller, müzikler ve kıyafet kodları vardır.
  • Zorunlu Bekârlık İdeolojisi: Kadın ve toplum düşmanlığını merkeze alan, şiddeti hak olarak meşrulaştıran ideoloji.
  • İnsan Nefret Estetiği: Tüm insanlığa yönelik nefret ve ‘hiçbir şeyin değeri yok’ inancı. ‘Hepsini yok ederdim’ tonlu paylaşımlar.
  • Son Veda Paylaşımları: Aşırı sakin, felsefi ve teşekkür içerikli paylaşımlar. Eşya dağıtımı, borç kapatma — acil sinyal.
🔍 Somut Dikkat Noktaları
  • Profil: Sayısal kodlar (1488 — aşırı sağ simgesi), maskeli figürler, siyah-kırmızı renk şemaları
  • Oyun içi: Okul haritası oluşturma, saldırı senaryosu, ‘son bildirge’ paylaşımı
  • Ödev/kompozisyon: Nihilist temalar, saldırganı kahramanlaştıran anlatı
  • Sessizlik → veda serisi: Uzun suskunluk sonrası ani veda tonu — kritik geçiş
  • Platform dili: ‘Uyanmış’, ‘kırmızı hap yutmuş’, ‘eylem başlatacağım’ — bildirmeli

Acemi Bakış — Uzman Bakış: Aynı Sinyal, Farklı Okuma

Sinyal Alanı 🔰 Acemi Bakış 🎯 Uzman Bakış — Gerçek Risk
Sosyal Medya Küfürlü, saldırgan paylaşım Son Veda Paylaşımları: Aşırı sakin, felsefi, teşekkür içerikli. Uzun sessizlik → ani veda tonu serisi.
Akran İlişkisi Kavga ediyor, öfkeli Birdenbire TÜM kavgaları bırakıp içine çekilmesi veya eşyalarını dağıtması.
Akademik Not düşüşü, devamsızlık Şiddet içerikli ödevler, nihilist kompozisyonlar, belirli isimler geçen metinler.
Ses Tonu Sinirli, bağırıyor Aşırı sakinleşme. Olağandışı huzur ve netlik. ‘Artık umursamıyorum’ — öfkeden tehlikeli.
Espri Uygunsuz şakalar Gülümseyle söylenen intikam ifadesi. Şakaya bürünmüş sızıntı en riskli biçimdir.
Çekilme Yorgun, ilgisiz Önce eşya/para dağıtımı — sonra tam izolasyon. Bu iki aşama birlikte acil sinyal.

Tehdit Değerlendirme — 6 Adım Akışı

1
Bilgiyi Al ve Yaz
▶ 2
24–48 Saat Gözlemle
▶ 3
Müdürü Bilgilendir
▶ 4
Aile Görüşmesi
▶ 5
Ekip Kararı
▶ 6
Gerekirse Yönlendir
Tarih, saat, kaynak, içerik. ‘Espri gibi görünüyordu’ geçerli not değil. Yapılandırılmamış ortamlarda (teneffüs, koridor) gözlem. Sözlü VE yazılı. Kayıt her iki tarafı korur. Bilgilendirici dil. Evdeki silah durumu değerlendirilir. TDE birlikte karar verir. Tek başına verilmez. Yüksek risk: RAM, İl MEM, emniyet.
4
BÖLÜM
Bulaşı Etkisi ve PDR’ın Kritik Rolü
Contagion · 13 günlük pencere · Finlandiya dersi · Bu haftaki risk

Towers ve arkadaşları (2015) matematiksel modellemeyle bir okul saldırısının ardından takip eden 13 günde benzer bir olayın istatistiksel olarak belirgin biçimde arttığını göstermiştir. ABD verilerine göre kitlesel saldırıların yaklaşık yüzde 58’i bir başka olayı izleyen iki hafta içinde kümelenmektedir.

❌ Sıfır Tolerans — Başarısız
  • Her tehdidi otomatik polise yönlendir
  • Polis yüzlerce düşük riskli öğrenciyi sorguladı
  • Gerçek risklileri ayırt etmek imkânsızlaştı
  • Okul-polis ilişkisi gerildi, kaynaklar tükendi
✅ Tehdit Değerlendirmesi — Önerilen
  • Okul ekibi önce değerlendirsin
  • Yalnızca yüksek riskli vakalar polise
  • Okul-polis protokolü yazılı olsun
  • Düşük riskli öğrenciler okul içinde desteklensin
📍 Türkiye’nin Şu Anki Yeri
  • 14–15 Nisan 2026: İki gün arayla iki ölümlü saldırı
  • Bulaşı penceresi: şu an AKTİF — 13 günlük yüksek risk süreci devam ediyor
  • Finlandiya Jokela sonrası 3 ayda 64 okulda 70 tehdit bildirimi — Türkiye bu örüntüyle örtüşüyor
  • PDR’ın bu haftaki her saati, gelecek iki haftayı doğrudan etkiler
5
BÖLÜM
Pazartesi Sabahı: İlk Günün Protokolü
Zaman çizelgesi · Koridorda görünürlük · Check-list kart · EK-1 Formu
Zaman PDR Nerede? Ne Yapıyor? Amaç
Zil öncesi Koridor / bahçe / kantin Öğrencilerle göz teması, isimle selam Görünürlük ve güven
Zil öncesi Öğretmenler odası ‘Bu hafta dikkat et’ kısa notu Gözlemcileri aktive etmek
İlk teneffüs Sınıf koridorları Öğretmenlere: ‘Dikkat çeken var mı?’ + ‘Sen nasılsın?’ Hem bilgi hem destek
Gün içi PDR odası (açık kapı) Risk listesindeki öğrencilerle kısa görüşme Proaktif erişim
Gün sonu Müdür odası 10 dk değerlendirme: ne geldi, ne iletildi? Koordinasyon

☑ Pazartesi Sabahı PDR Rutini — Check-list Kart

Bu kartı telefonuna kaydet — sabah okula girmeden önce kontrol et.

📋 Zil Öncesi (07:45–08:15)
☐Koridorda / bahçede görün — PDR odasında değil
☐Öğrencilerle göz teması kur, isimle selam ver
☐Öğretmenlere kısa not / mesaj gönder
☐Müdürle bildirim kanalını netleştir
☐Risk listemdeki öğrencileri aklımda tut

📋 İlk Teneffüs (08:50–09:05)
☐En az 3 sınıf koridorunda kısa tur
☐Öğretmenlere: ‘Dikkat çeken biri var mı?’
☐Öğretmenlere: ‘Sen nasılsın?’ (ikincisi de kritik)
☐Olağandışı bildirim geldiyse hemen not al

📋 Gün İçi
☐Risk listesindeki öğrencilerle kısa görüşme (5 dk bile yeterli)
☐Kapımın açık olduğunu sınıflara duyur
☐Gelen bilgi / tehdit sinyalini hemen yaz: tarih, saat, kaynak, içerik
☐Kritik durum: müdürü yazılı bilgilendir, yalnız karar verme

📋 Gün Sonu
☐Müdürle 10 dakika: bugün ne geldi?
☐EK-1 Gözlem Formu’nu doldur — yönerge gereği zorunlu
☐Yarın takip edilecek isim var mı?
☐Bugün kendi psikolojimi nasıl değerlendiriyorum? (1–10)

6
BÖLÜM
Sahadan Senaryolar: Kim Gelirse Ne Diyeceğim?
5 senaryo · Yanlış yanıt → Neden yanlış → Doğru çerçeve · Örnek metinler

Her senaryo önce katılımcılara sunulur. ‘Siz ne derdiniz?’ sorusuyla 60 saniyelik chat yanıtı alınır. Ardından analiz yapılır.

Senaryo 1 — Korktuğunu Söyleyen Öğrenci

🧑 Öğrenci:

“Hocam, okula gelmek istemedim bugün. Annem zorla gönderdi. Burada bir şey olacak gibi hissediyorum.”

❌ Yanlış Yanıtlar
  • ‘Merak etme, bir şey olmaz’
  • ‘Herkes aşırı düşünüyor’
  • ‘Güvende olacağınıza söz veriyorum’
✅ Doğru Çerçeve
  • Duyguyu kabul et → Dürüst güvence ver → Eylem alanı ver
💬 PDR Yanıtı:

“Bugün buraya gelmek cesaret istedi — bunu bilmeni istiyorum. Oturalım mı? Hiçbir yer yüzde yüz güvenli değil. Ama bu okulda seni koruması için burada olan insanlar var — ben de dahil. Sen de bir şey görürsen bana söylersen, sen de bu korumanın parçası olursun. Gün boyunca korku büyümeye devam ederse ne yaparsın?”

Senaryo 2 — Discord/Telegram Tehdidini Getiren Lise Öğrencisi

🧑 Öğrenci:

“Hocam, Telegram’da bir grup var. Şehirlere göre sıralama yapmışlar. Bizim şehrin adı var listede. Ekran görüntüsü aldım.”

Doğru Adımlar:
  • ‘Bunu bana getirmen çok önemliydi. Gerçekten.’
  • Telefona dokunmadan ekranı gör. Not al: platform, grup, içerik, tarih.
  • ‘Bunu arkadaşlarına söyleme — bu yükü ben taşıyacağım.’
  • Aynı gün müdüre yazılı bilgi. Kimlik korunur.
  • ‘Sen şimdi güvendesin. Seni takip edeceğim.’

Senaryo 3 — “Haklılar / Olsaydı İyi Olurdu” Diyen Öğrenci

🧑 Öğrenci:

“Ya bence o çocuklar haklı. Burada zaten kimse kimseyi umursamıyor. Ben de umursamıyorum artık.”

⚠ Bu Senaryo Sızıntı Sinyali Olabilir
  • Durdur: ‘Bunu duydum ve geçmek istemiyorum.’
  • Derinleştir: ‘Ne hissediyorsun tam olarak? Ne zamandan beri böyle düşünüyorsun?’
  • Belgele: Tarih, cümle, bağlam — hemen.
  • Bildir: Aynı gün müdüre sözlü + yazılı.
  • ‘Sadece şaka’ dese bile risk azalmaz — şakaya bürünmüş sızıntı en riskli biçimdir.

Senaryo 4 — Kaygılı Öğretmen

👩‍🏫 Öğretmen:

“Ben derse girmeye korktum bugün. Ne söyleyeceğimi bilemedim. Saçma geliyor ama…”

💬 PDR Yanıtı:

“Saçma değil — ben de bu sabah endişeli uyandım. Beynin seni tehditten koruyor, bu normal. Sınıfa girdiğinizde tek cümle yeterli: ‘Ben de etkilendim, ama buradayım.’ Gün sonunda nasıl geçtiğini konuşalım.”

Senaryo 5 — Panikleyen Veli

📱 Veli:

“Çocuğumu okula gönderdim ama içim rahat değil. Telegram’da okulunuzun adı geçiyor diye duydum.”

Doğru Yanıt Çerçevesi:
  • ‘Her şey tamam’ deme — boş güvence inanılmaz ve güveni kırar
  • Çocuğunun adını al, gün içinde bizzat kontrol et
  • Almak istiyorsa bu hakkıdır — kararına saygı göster
  • ‘Yanlarında olacağım.’ — bu cümle ‘her şey tamam’dan çok daha güçlüdür
7
BÖLÜM
Gizlilik ve Zorunlu Bildirim: PDR Nerede Duruyor?
Etik gerilim · MEB Yönergesi Madde 9 · Gri alan · Öğrenciye açıklama

PDR’ın etik kodunun merkezinde gizlilik ilkesi vardır. Ama TCK 278–280 gereği bir suçun işleneceğine dair somut bilgiye sahip olan herkes bildirimle yükümlüdür. MEB Yönergesi Madde 9/d bu iki yükümlülüğü aynı anda tanımlar: gizlilik korunur — ama belgeleme zorunludur.

🔒 Gizli Tutulabilir
  • Kişisel duygusal sorunlar
  • Aile çatışmaları (doğrudan zarar yoksa)
  • Geçmişteki olumsuz yaşantılar
  • Akran ilişkisi sorunları
  • Gelecek kaygıları, sınav stresi
📢 Bildirim Zorunludur
  • Kendine veya başkasına zarar verme niyeti
  • Silah edinme veya kullanma planı
  • İstismar veya ihmal şüphesi
  • Bir suçun işleneceğine dair somut bilgi
  • Sızıntı sinyali içeren tehdit ifadesi
Gri Alan Karar Kuralı
  • ‘Sadece şaka yapıyordu’ → Gizliliği meşrulaştırmaz. Belgele ve değerlendir.
  • ‘Emin olamadım’ → Belirsizlik durumunda paylaşmak, paylaşmamaktan güvenlidir.
  • ‘Velisi kızar’ → Bu, bildirimi engelleyen geçerli bir gerekçe değildir.
  • Karar müdürle birlikte alınır — PDR tek başına kalmaz.
💬 Öğrenciye Nasıl Açıklanır?

“Bunu seninle ikimiz arasında tutmam mümkün değil — ama seni korumak için bunu paylaşmam gerekiyor. Seninle birlikte yapacağım bunu. Şimdi müdürümüze gideceğiz. Sen de gelecek misin?”

8–10
BÖLÜM
Kısa, Orta ve Uzun Vade
İlk iki hafta · 1–3 ay · 3+ ay
🔴
Kısa Vade — İlk İki Hafta
  • ▸ Bulaşı penceresi aktif — her gün önemli
  • ▸ EK-3 Çalışma Raporu günlük doldurulur
  • ▸ Devamsızlık, disiplin, başvuru sayısı takibi
  • ▸ Veli bilgi notu dağıtımı

🟡
Orta Vade — 1–3 Ay
  • ▸ Görünmez öğrenci profili — yakın takip
  • ▸ Psikoeğitim modülü (en az 4 oturum)
  • ▸ Okul iklimi ölçümü (dönem başı/sonu)
  • ▸ EK-4 İzleme Formu tamamlanır

🟢
Uzun Vade — 3+ Ay
  • ▸ SEL programları: CASEL, PATHS, PAX
  • ▸ Yılda 2 kez okul iklimi ölçümü
  • ▸ PDR normu 1:250 için MEB savunuculuğu
  • ▸ TDE eğitimi hizmet içi müfredata

11
BÖLÜM
İkincil Travma, Ahlaki Yaralanma ve Sürdürülebilirlik
Vicarious trauma · Moral injury · Akran süpervizyon grupları

İkincil travma (vicarious traumatization), başkasının travmatik deneyimine maruz kalmanın, onu dinlemenin, taşımanın ve yönetmeye çalışmanın yarattığı psikolojik yüktür. Doğrudan travma yaşamak gerekmez — taşımak yeterlidir.

PDR’lar bu yüke diğer meslek gruplarından daha açıktır. Türkiye koşullarında 1:400–600 öğrenci oranı, bağımsız çalışma odasının yokluğu ve kurumsal yalnızlık bu yükü katlamaktadır.

Duygusal / Bilişsel Belirtiler
  • Görüşmelerden sonra kafada kalan sesler, yüzler
  • Mesleğe karşı artan sinizm: ‘Bir şey değişmeyecek’
  • Aşırı mesafelenme veya tam tersi aşırı özdeşleşme
  • Öfke veya ağlama eşiğinin düşmesi
  • Dünyaya bakışın kararmaya başlaması
Davranışsal / Fiziksel Belirtiler
  • İş dışında da ‘kapatamama’
  • Uyku bozukluğu, iştah değişimi
  • Kas gerginliği, kronik yorgunluk
  • Sosyal çekilme, meslektaşlardan uzaklaşma
  • ‘İyiymiş gibi yapabilirim’ maskesi

Ahlaki Yaralanma: Yaptıklarımız — Ya da Yapamadıklarımız

İkincil travma duyduklarımızın bizi etkilemesidir. Ahlaki yaralanma (moral injury) ise yaptıklarımız — ya da yapamadıklarımız — yüzünden yaşadığımız yıkımdır.

Durum PDR’ın İçindeki Ses Yaralanmanın Kaynağı
Bildirim yaptım, kimse dinlemedi ‘Bu boşuna mıydı?’ Adalet duygusunun zedelenmesi
Engelleyemedim ‘Gördüm ama önleyemedim. Suçum mu?’ Sorumluluğun yanlış içselleştirilmesi
Bildirim hayatı zorlaştırdı ‘Korudu mu, teslim mi ettim?’ Sadakat ile zorunluluk çatışması
Yıllar geçti, değişen yok ‘Fark yaratmak mümkün mü?’ Anlamsızlık ve değer erozyonu
Kolega destek vermedi ‘Güvenebileceğim kimse yok.’ Mesleki aidiyetin kırılması
Ahlaki Yaralanmayla Başa Çıkmak İçin
  • Bu yaralanma ne irade zayıflığıdır ne de profesyonellik eksikliği — gerçekten önem verdiğinizi kanıtlar
  • Yaşadığınız gerilimi adlandırın: ‘Bu ikincil travma değil, ahlaki yaralanma’
  • Yapabileceklerinizin sınırını netleştirin — sistem sınırı sizin sınırınız değildir
  • Bildirip yazmak, eylemi tamamlamaktır. Sonuç sizin sorumluluğunuzda değil

Akran Süpervizyon Grupları: Bir Lüks Değil, Etik Zorunluluk

Boyut Nasıl Kurulur? Pratik Notlar
Grup büyüklüğü 4–8 kişi idealdir Daha büyük grup dinamiği zorlaştırır
Sıklık Her iki haftada bir, 60–90 dakika Düzensiz grup süreç üretemez — takvim sabit olmalı
Format Dönüşümlü moderatörlük Her toplantı bir kişi yönetir
İçerik Vaka tartışması + kişisel yük paylaşımı 50% vaka, 50% ‘ben bu hafta nasılım?’
Gizlilik Grup içi gizlilik sözleşmesi Paylaşılanlar dışarı çıkmaz — yazılı kural
Katılım Gönüllülük esası Zorunlu tutulursa güven kırılır

Haftalık Öz-Koruma Check-list

🛡 Haftalık Check
☐Meslektaşla bu hafta 20 dakika yapılandırılmış debriefing: ‘Bu hafta ne taşıdım?’
☐Akşam iş telefonunu kapatmak — sürdürülebilirliğin koşulu
☐Bir vakayı yalnız taşıyorum — bugün müdüre veya RAM’a yazılı bildirdim mi?
☐Bu hafta yaşadığım ahlaki gerilimi adlandırdım mı? Kâğıda yazdım mı?
☐Akran süpervizyon grubu kurmayı bu ay gündemine aldım mı?
☐Kendi enerji seviyemi dürüstçe değerlendirdim: 1–10 arası kaçım?
☐3’ün altındaysam — bu hafta RAM’a veya kişisel terapiste gidebilir miyim?

🌟 Kapanış Cümlesi:

Tükenmiş bir PDR kimseye yardım edemez. Kendinizi korumak, öğrencilerinizi korumaktır.

Ama kendinizi korumak, sisteme boyun eğmek de değildir. İkincil travmanızı tanımak, ahlaki yaralanmanızı adlandırmak ve yükü meslektaşınızla paylaşmak — bunların hepsi hem bir öz-koruma hem de mesleki direniş eylemidir.

Kapanış — Tek Sayfalık Eylem Planı

Eğitim sonunda katılımcılar şu üç soruyu yanıtlar:

Soru 1:

Bu hafta en öncelikli görüşeceğim öğrenci kim? (İsim vermek zorunda değilsiniz — profil yeterli)

Soru 2:

Henüz kurmadığım hangi koordinasyonu bu hafta başlatacağım? (Müdür / RAM / Öğretmen / Veli)

Soru 3:

Kendim için bu hafta yapabileceğim bir şey nedir?

Yönergeden Doğan Savunuculuk Görevi

MEB’e Üç Yapısal Öneri
  • 1. Yönergenin güncellenmesi: ‘Okul saldırısı’ travmatik olay kategorisine açıkça eklenmeli
  • 2. PDR norm revizyonu: PDR/öğrenci oranı 1:250’ye çekilmeli (şu an 1:400–600)
  • 3. Tehdit değerlendirme eğitimi hizmet içi müfredata zorunlu olarak dahil edilmeli

Kaynaklar

  • MEB (2019). Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Yönergesi. MEB Tebliğler Dergisi, Nisan 2019, Cilt 82, Sayı 2739.
  • U.S. Secret Service, NTAC (2019). Targeted School Violence.
  • FBI (2016). Making Prevention a Reality.
  • Towers, S. ve ark. (2015). Contagion in mass killings and school shootings. PLOS ONE, 10(7), e0117259.
  • Lankford, A. & Madfis, E. (2018). Don’t name them… American Behavioral Scientist, 62(2), 260–279.
  • Oksanen, A. ve ark. (2015). School shooting threats. Journal of Scandinavian Studies in Criminology, 16(1), 3–19.
  • mustafauslu.com.tr — Rehber içerikler, check-list kartlar, HTML kaynaklar ve eğitim notları

Bunları da okuyabilirsiniz

Bir yorum

  1. Bu güzel ve düzenli içerik için teşekkür ediyorum hocam. Emeklerinize sağlık…

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.