PSİKOLOJİK DANIŞMA YARDIM BECERİLERİ ALIŞTIRMALARI

PSİKOLOJİK DANIŞMA YARDIM BECERİLERİ ALIŞTIRMALARI

Psikolojik Danışmaya Giriş – Eğitim El Kitabı
Hazırlayan: Prof.Dr.Mustafa USLU

Gerard Egan (Loyola Üniversitesi, Chicago) · Çeviren: Füsun Akkoyun

Alıştırma 1 – 15 | Çok Kaynaklı Zenginleştirilmiş Baskı · Mart 2026

Egan (10. & EMEA), Swart, SCDL / Basics, Counseling Skills e-Manual kaynaklarıyla

Bu El Kitabında Kullanılan Kaynaklar

Bu alıştırmalar beş temel kaynaktan beslenmektedir. Her kaynak farklı bir perspektif sunmakta; birlikte kapsamlı bir danışmanlık becerileri çerçevesi oluşturmaktadır.

Kaynak	Odak	Bu El Kitabına Katkısı
Egan – The Skilled Helper (10. Baskı)	Üç Aşamalı Problem Yönetimi	ETBA çerçevesi, empati formülü, gölge taraf
Egan – Client-Centred Approach (EMEA)	İkili ve Grup Egzersizleri	SOLER egzersizleri (10–12), çift format değerlendirmesi
Swart – Counseling Skills e-Manual	Aktif Dinleme Teknikleri	13 teknik, iletişim engelleyiciler, seans örneği
SCDL – Basics of Psychological Counselling	Süreç ve Etik	3 dinleme türü, 5 yanıt tipi, rapport kurma, sonlandırma
Counseling Skills: Approaches	Danışmanlık Süreci	Eisenberg–Delaney hedefleri, iyi danışman nitelikleri

Egan'ın Yetenekli Yardımcı Modeli

Aşama I — Şu An Ne Oluyor?	Aşama II — Ne İstiyorum?	Aşama III — Nasıl Yapacağım?
Danışanın hikâyesini anlamak; sorunları ve güçlü yönleri netleştirmek	Daha iyi bir gelecek için hedefler ve olasılıkları keşfetmek	Stratejiler geliştirmek ve uygulamaya geçmek

Alıştırma 1–15

Bu alıştırmalar Aşama I'in iletişim becerileri katmanına — terapötik diyaloğa — odaklanmaktadır. Bu beceriler her üç aşamada da kullanılmaktadır.

Danışmanın Terapötik Süreçteki 6 Adımı (Swart, 2014)

Swart'ın modelinde danışmanın terapötik süreçteki rolü altı birbirine bağlı etkinlik olarak tanımlanmaktadır. Bu adımlar, alıştırmaların ilerleme mantığına da yön vermektedir:

Adım	Etkinlik	Danışmanın Yapması Gerekenler
1	Bağlantı Kurma	İlk temas; uygun iletişim; güven ve gizlilik ortamını oluşturma
2	Güvence Verme	Sakinleştirici varlık; güvensizlik duygularını azaltma; doğru bilgi sağlama
3	Stabilizasyon	Danışanın kendi tepkilerini anlamasına yardım; ağır sıkıntı belirtilerini fark etme
4	Gereksinimlerle İlgilenme	Doğru bilgi toplama; kaygıları açıklama; çözüm yolları oluşturma
5	Destek Sağlama	Sosyal ağları yeniden inşa etme; dış desteği teşvik etme
6	Başa Çıkmayı Kolaylaştırma	Olumlu başa çıkma becerilerinin farkındalığı; olumsuz başa çıkma kalıplarını tanıma

Terapötik İlişkinin 3 Bileşeni

Danışmanlık etkinliğinin en temel belirleyicisi terapötik ilişkidir. Bu ilişki üç ana bileşenden oluşmaktadır:

Bileşen	Tanım	Alıştırmalarda Karşılığı
Çalışma İttifakı	Görevler, hedefler ve bağ üzerinden kurulan iş birliği	Alıştırma 1 – konuların sınıflandırılması; güvenli zemin
Aktarım / Karşı-Aktarım	Danışan ve danışmanın birbirinden etkilenmesi	Alıştırma 6 – sözsüz ipuçlarını okurken öz-farkındalık
Gerçek İlişki	Sahicilik ve gerçekçilik; danışanın kendini kabul etmesi	Alıştırma 11 – yaşantı, duygu, davranışın bütünleşik ifadesi

Dinlemenin Üç Türü (Basics of Psychological Counselling, SCDL 2023)

Psikolojik danışmada dinleme, gündelik konuşmalardaki dinlemeden niteliksel olarak farklıdır. SCDL kaynak kitabı dinlemeyi üç düzeyde sınıflandırmaktadır:

Tür	Tanım	Danışma Ortamındaki Riski
Yüzeysel Dinleme	Dinleyici kendi meselelerine dalmış; konuşana kısmi dikkat ayırır	Güven zedelenir; danışan anlaşılmadığını hisseder
Seçici Dinleme	Yalnızca ilgilenilen bilgiler alınır; geçmiş deneyimler mesaja karışır	Kritik bilgiler atlanır; danışan hakkında yanlış kurgular oluşur
Aktif / Dikkatli Dinleme	Tarafsız, tam dikkat; ses tonu, duraksamalar, beden dili de işlenir	İdeal düzey — gerçek anlamayı ve güveni oluşturur

Yanıt Tipleri ve Danışmada Sıralaması (SCDL, 2023)

Gündelik iletişimde insanlar genellikle şu sırayla yanıt verirler: Değerlendirici → Yorumlayıcı → Destekleyici → Araştırıcı → Anlayış gösteren. Psikolojik danışmada ise bu sıralama tersine çevrilmelidir:

Sıra	Yanıt Tipi	Tanım	Örnek
1 ✓	Anlayış Gösteren	Duyguların gerçekten kavrandığını ileten yanıt	"İyi koşullarda bu kadar çaba harcayıp sonuca ulaşamamak ne kadar yorucu…"
2 ✓	Araştırıcı	Daha fazla bilgi toplayan; tartışmayı derinleştiren	"Hemen ardından ne hissettiniz?" "Bu durum ne zaman başladı?"
3 ✓	Destekleyici	Rahatlatmaya ya da güvence vermeye yönelik	"Bu konuda yalnız değilsiniz; birlikte üzerine çalışabiliriz."
4 ⚠	Yorumlayıcı	Konuşanın kastını açıklamaya çalışan	"Demek istediğiniz davranışınızın haklı göründüğü…"
5 ✗	Değerlendirici	Yargı ya da görüş ileten; en riskli yanıt	"Bu tutum doğru değil; farklı davranmanız gerekiyor."

⚠ Dikkat

Danışmanlık ilişkisinde yanıt sırası tersine çevrilmelidir: önce anlamak, sonra araştırmak, desteklemek. Değerlendirici yanıtlar — 'Bu yanlış' ya da 'Böyle yapmamalısınız' — danışanın savunuya geçmesine ve güvenin zedelenmesine yol açar.

Aktif Dinlemenin 13 Temel Tekniği (Swart, 2014)

Aktif dinleme öğrenilebilir ve geliştirilebilir bir beceridir. Swart'ın e-kılavuzundan derlenen aşağıdaki 13 teknik, bu el kitabındaki alıştırmalarla doğrudan bağlantılıdır:

#	Teknik	Tanım	Örnek İfade
1	Yeniden İfade Etme	Danışanın söylediklerini kendi sözcüklerinizle geri yansıtmak	"Yani sizi şaşırtan şey şu ki…"
2	Özetleme	Bilgi parçalarını bir araya getirerek anlamayı doğrulamak	"Şimdiye kadar anlattıklarınızı toparlarsam…"
3	Minimal Teşvik	Konuşmanın akmasını sağlayan kısa ama olumlu işaretler	"Hmm… Anlıyorum… Peki?"
4	Yansıtma	Duygu yorumunu danışana geri iletmek	"Sanki bu durum sizi gerçekten rahatsız etmiş gibi görünüyor…"
5	Geri Bildirim Verme	Danışanın algıyı onaylamasına ya da genişletmesine zemin hazırlamak	"Şunu merak ediyorum: …"
6	Duygu Etiketleme	Gözlemlenebilir duyguları söze dökmek	"Bunu söylerken sesinizde bir öfke seziyorum…"
7	Araştırıcı Soru	Daha fazla ayrıntı almak için derinleştirici sorular	"Tam o anda ne hissettiniz?"
8	Geçerli Kılma	Danışanın yaşantısını koşulları çerçevesinde makul görmek	"Böyle bir durumda bu hissi yaşamanız çok anlaşılır…"
9	Etkili Duraklama	Önemli noktalarda bilinçli sessizlik bırakmak	[Yavaş bir nefes; göz teması; bekleme]
10	Sessizlik	Düşünmek ve toparlanmak için alan açmak	[Sabırla bekleme; konuşmaya zorlamama]
11	'Ben' Mesajları	Daha yumuşak, yargısız bir izlenim yaratmak	"Ben… hissediyorum" yerine "Sen…" kullanmaktan kaçınmak
12	Yönlendirme	Yoğun duygu anında konuyu geçici olarak değiştirmek	"Biraz önce bahsettiğiniz… konuya dönelim mi?"
13	Sonuçları Gösterme	Davranışların olası etkilerini fark ettirmek	"Peki bu böyle devam ederse ne olur sizce?"

Etkin İletişimi Engelleyen Tutum ve Davranışlar

Aktif dinlemeyi olumsuz etkileyen davranışlar önceden fark edilmeli ve bunlardan kaçınılmalıdır. Aşağıdaki liste hem Egan hem de Swart kaynaklarından derlenmiştir:

❌ Dikkat Edilmesi Gereken İletişim Engelleyiciler

'Neden' soruları — danışanda savunmacı tepki uyandırabilir
Aceleci güvence ve olası problemlerden dikkat dağıtma
Aşırı öneri ve tavsiye — danışanın güçsüzleşmesine yol açar
İstemediği bir konuya zorla yönlendirme
Küçümseyici ya da vaaz verici tutum
Danışanın sözünü kesmek
Duyguları görmezden gelmek ya da önemsizleştirmek
Konuşmanın hedefsiz sürüklenmesine izin vermek
Danışanı belirli tepkiler vermeye yönlendirmek (tuzak soru)
Danışanın söylediklerini değiştirmek ya da düzeltmek
Anlamış gibi yapmak — gerçek anlamadan çok daha zararlı
Kendi duygu ve tepkilerinin süreci kontrol etmesine izin vermek

İyi Bir Danışmanın Nitelikleri

Tutum Nitelikleri	Beceri Nitelikleri
İnsan onuruna derin saygı; kişisel özgürlük ve haklara inanç	Sosyal görgü; sıcak ve saygılı davranış
Samimiyet ve özgünlük	Üstün iletişim becerileri (sözel ve sözsüz)
Anlayış ve kavrayış	Nesnellik; tarafsızlık
Yargısız yaklaşım	Gizliliği koruma
İnsan potansiyeline güven	Empati kurma ve iletme

BÖLÜM 1 YARDIM ETKİLEŞİMLERİNDE DANIŞAN ROLÜNÜ ALMAYA HAZIRLIK

Eğitim programı süresince adaylardan hem danışman hem de danışan rolü üstlenmeleri beklenmektedir. Bu bölümdeki alıştırma, danışan rolüne hazırlanmayı ve uygun öz-açılım konularının belirlenmesini amaçlamaktadır.

Alıştırma 1: Adayların Kendilerini Uygun Olarak Açığa Vurması – Konuların Araştırılması

Bölüm 1 | Alıştırma 1

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; eğitim sürecinde danışan rolünde ele almak istediği konuları belirleyebilir, her konuyu mahremlik ve uygulama uygunluğu açısından sınıflandırabilir.

📌 Kavramsal Çerçeve

Eisenberg ve Delaney'nin danışmanlık hedefleri: Kendini anlama, bağımsız karar verme, büyümeyi destekleyen hedefler belirleme, kişisel sorunlara etkili çözümler geliştirme, zor durumlarla başa çıkma ve yıkıcı duygularla mücadele etme. Bu hedefler, danışan rolünün eğitimde neden bu kadar önemli olduğunu açıklamaktadır.

AMAÇ

Eğitim programı boyunca danışan rolünü üstlenirken ele alınacak konuları önceden belirlemek ve bunları mahremlik düzeyine göre sınıflandırmak.

📋 Uygulama

Kişiliğiniz ve eğitim yaşantınızla ilgili konuları aşağıdaki kategorilere göre listeleyin:

Kişilerarası beceriler: utangaçlık, atılganlık güçlüğü, çatışmadan kaçınma
Duygusal düzenleme: kolay öfkelenme, aşırı hassasiyet, duygusallık eksikliği
Öz-yönetim: tembellik, tutarsızlık, sorumsuzluk, kendini aşırı denetleme
İlişki örüntüleri: bağımlılık, beğenilme ihtiyacı, başkalarını denetleme eğilimi
Anlam ve kimlik: değerleri sorgulamaktan kaçınma, olumsuz benlik algısı

İşaret	Kategori	Açıklama
✗	Çok Mahrem	Tartışmak istemediğiniz konular
( )	Uygulamaya Uygun	Alıştırmalar sırasında işlemek istediğiniz konular
D	Danışman Etkisi	Danışman olarak yeterliliğinizi etkileyebilecek konular
K	Klinik Destek	Uzun süreli danışmanlık gerektirdiğini düşündüğünüz konular

💬 Tartışma Soruları

Listeyi hazırlarken kendinizle ilgili şaşırdığınız bir şey oldu mu?
Mahrem olarak işaretlediğiniz konuların danışman rolünüzü nasıl etkileyebileceğini düşünüyorsunuz?
Bir konuyu K (klinik destek) olarak işaretlemek sizin için ne anlama geliyor?

BÖLÜM 2 ETKİN DİNLEME

Etkin dinleme, danışmanlığın temel taşıdır. Bu bölüm, fiziksel dinleme (DAGEK/SOLER), sözel dinleme ve paralinguistik ipuçlarını kapsayan üç katmanlı bir yaklaşım sunmaktadır.

DAGEK – Fiziksel Dinlemenin Beş Unsuru (Egan, SOLER uyarlaması)

Harf	Unsur	Açıklama	Yokluğunda
D	Doğrudan Bakış	Karşınızdakinin yüzüne saygılı biçimde bakın	Danışan anlatmayı bırakır; güven azalır
A	Açık Duruş	Kolları ve bacakları kavuşturmaktan kaçının	Savunmacılık mesajı verilir
G	Göz İletişimi	Göz temasını doğal biçimde sürdürün	Ilgi ve empati hissedilmez
E	Eğik Pozisyon	Hafifçe öne doğru eğilin	Uzaklık ve ilgisizlik algısı oluşur
K	Konforlu / Rahat	Bu pozisyonları doğal ve zorlamadan uygulayın	Kasılmış duruş sahteciliği yansıtır

Alıştırma 2: Teke Tek Konuşmada Dinlememe Deneyimi

Bölüm 2 | Alıştırma 2

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; dinleme ve dinlememe pozisyonları arasındaki farkı bedensel olarak deneyimleyebilir ve bu farkın iletişim kalitesine etkisini ifade edebilir.

Egan EMEA – Egzersiz 10–12

Bu alıştırma, Egan'ın Client-Centred Approach (EMEA baskısı) Bölüm 12'deki egzersiz 10, 11 ve 12'nin Türkçe uyarlamasıdır. Egzersizler sırasıyla dinlemememe, SOLER'e aykırı ve SOLER'e uygun dinleme deneyimlerini ele almaktadır.

AMAÇ

Dinleme ve dinlememe pozisyonları arasındaki bedensel ve ilişkisel farkı bizzat yaşayarak keşfetmek.

📋 Uygulama (Egan EMEA Egzersiz 10 uyarlaması)

1. tur: A kişisi DAGEK pozisyonunu alır; B kişisi dinlememe davranışlarını sergiler — yüzü başka yöne çevirme, göz kaçırma, geriye yaslanma, telefona bakma, araya sözler sıkıştırma. 4–5 dakika sohbet edin.
2. tur: Roller değişir.
3. aşama: İkili olarak deneyimlerinizi karşılaştırın. Sevmediğinizi ve sevdiğinizi, gerçek danışmanlık ortamına aktarabileceğinizi paylaşın.

Davranış	Dinlememe	Etkin Dinleme
Göz teması	Ara sıra, kısa süreli	Sürekli, yumuşak ve saygılı
Beden duruşu	Geriye yaslanmış, kapalı	Hafif öne eğik, açık
Yüz ifadesi	Nötr ya da dağınık	İlgili, tepkili, ifadeli
Sözel onay	Yok ya da çok az	Yerinde onaylar, başını sallama
Sessizlik kullanımı	Doldurmak için acele eder	Düşünme fırsatı olarak kullanır
Dikkat dağıtıcılar	Telefon, saat, çevre	Tüm dikkat konuşana odaklı

⚫ Gölge Taraf: Mekanik DAGEK Tuzağı

DAGEK/SOLER pozisyonunu robotça uygulamak gerçek dinleme olmadan sahte bir görünüm yaratır.
Danışanlar beden dilinizi yakından izler; pozisyon tutarlı değilse güven hemen sarsılır.
Kültürel farklılıklar göz teması ve fiziksel mesafe konusunda farklı normlara sahip olabilir.

💬 Tartışma Soruları

Dinlenmediğinizi hissettiğinizde ne değişti? Kendinizi anlatmak istediniz mi?
Dinleme pozisyonunda olmak size samimi mi yoksa yapay mı hissettirdi?
Bu deneyim, gerçek bir danışma seansında ne gibi çıkarımlar sunar?

Alıştırma 3: Grup Ortamında Dinlememe Deneyimi

Bölüm 3 | Alıştırma 3

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; grup dinamiklerinde dinleme ve dinlememenin konuşmacı üzerindeki kolektif etkisini gözlemleyebilir.

AMAÇ

Grup ortamında dinleme ve dinlememe pozisyonlarının konuşan üye üzerindeki toplu etkisini keşfetmek.

📋 Uygulama (Egan EMEA Egzersiz 24 uyarlaması – grup özeti dinleme)

6–8 kişilik gruplar oluşturun. Daire şeklinde oturun.
1. tur: Grubun yarısı DAGEK pozisyonunda, diğer yarısı dinlememe pozisyonunda. Eğitiminizle ilgili bir konuyu tartışın. Her üye sırayla 3–4 dakika konuşur.
2. tur: Pozisyonlar yer değiştirir.
3. aşama: Tüm grup, her iki pozisyonun etkilerini karşılaştırarak tartışır.

💬 Tartışma Soruları

Grubun yarısı dinlemediğinde konuşmak nasıl hissettirdi?
Dinleme pozisyonuna geçildiğinde grupta ne değişti?
Gerçek bir grup danışması seansında dinlememe pozisyonu nasıl bir dinamik yaratır?

Alıştırma 4: Teke Tek Konuşmada Dinlemenin Dereceleri

Bölüm 4 | Alıştırma 4

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; minimum ve yoğun dinleme pozisyonlarını somut davranışlarla birbirinden ayırt edebilir ve her pozisyonun konuşana etkisini açıklayabilir.

AMAÇ

Farklı dinleme yoğunluklarının konuşan ve dinleyen üzerindeki etkilerini keşfetmek.

📋 Uygulama (Egan EMEA Egzersiz 12 uyarlaması)

1. Eşinizle 3 dakika minimum dinleme pozisyonunda sohbet edin.
2. Eğiticinin işareti üzerine yoğun dinleme pozisyonuna geçin. 3–5 dakika sürdürün.
3. Durdurun ve her iki pozisyonun etkilerini karşılıklı paylaşın. Her kişi sevmediği ve sevdiği şeyi, gerçek seansa taşıyabileceğini bildirsin.

💬 Tartışma Soruları

Geçiş anında ne hissettiniz?
Danışan olarak minimum dinleme süresince ne kadar ifade edebildiniz?
Yoğun dinleme, konuşmanın içeriğini ya da derinliğini etkiledi mi?

Alıştırma 5: Grup Ortamında Dinlemenin Dereceleri

Bölüm 5 | Alıştırma 5

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; grup ortamında minimum ve yoğun dinleme arasındaki farkı deneyimleyebilir ve grupsal iklime etkisini açıklayabilir.

AMAÇ

Grup ortamında farklı dinleme yoğunluklarının grup iklimi ve bireysel katılım üzerindeki etkisini gözlemlemek.

📋 Uygulama

1. aşama: Minimum dinleme — 3–4 dakika.
2. aşama: Yoğun dinleme — 4–5 dakika.
3. aşama: Grup iki pozisyondaki farkları ve grup iklimindeki değişimi tartışır.

💬 Tartışma Soruları

İkinci aşamada grupta ne değişti?
Minimum dinleme sırasında bir şeyler söylemek zorlaştı mı?
Grup dinlemesinin bireysel danışma dinlemesinden farkı nedir?

Alıştırma 6: Sözel Olmayan ve Paralinguistik İpuçlarını Dinleme

Bölüm 6 | Alıştırma 6

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; paralinguistik ve sözel olmayan ipuçlarını sistematik biçimde gözlemleyebilir, bu ipuçlarının sözel mesajı nasıl pekiştirdiğini ya da yalanladığını somut örneklerle açıklayabilir.

📌 Kavramsal Çerçeve

Paralinguistik: Kişinin iletişim sürecinde sesini kullanma biçimi. Ses tonu, yüksekliği, konuşma hızı, duraklama ve ara sesler paralinguistik ipuçlarıdır.

SCDL kaynağı iletişimde gözlemlenebilir ipuçlarını şöyle gruplandırmaktadır:

Yüz ifadeleri: gülümseme, dudak titremesi, kaş kaldırma, göz kırpma, yüz buruşturma
Beden duruşu ve hareketler: öne ya da geriye eğilme, kol ve el hareketleri
Ses özellikleri: ton, perde, hız, yükseklik, boşluklar, akıcılık ve sessizlik

Sözel Olmayan İpuçlarının 5 İşlevi (Egan)

İşlev	Tanım	Örnek
1. Doğrulama	Sözel mesajı pekiştirmek	'Evet, tam olarak!' derken gözleri parlar ve öne eğilir
2. Yalanlama	Sözel mesajı çürütmek	'İyiyim' derken sesi titrer ve yüzünü kaçırır
3. Vurgulama	Sözel mesajı güçlendirmek	'Hiç yapmam!' derken kollarını kavuşturur
4. Yoğunlaştırma	Duygusal derinliği artırmak	Sessizce ve sabit bakışla 'bunu geçemiyorum' der
5. Düzenleme	İletişimi yönlendirmek	Göz temasını keserek konuşmaya alan yaratır

AMAÇ

Sözel olmayan ve paralinguistik ipuçlarına karşı sistematik gözlem becerisi geliştirmek.

📋 Uygulama

4'er kişilik gruplara ayrılın (A, B konuşmacı; C, D gözlemci).
1. aşama: A ve B, kişisel yaşamlarıyla ilgili 5–6 dakika konuşur.
2. aşama: C ve D aşağıdaki formu doldurarak ipuçlarını kayıt altına alır.
3. aşama: Gözlemciler konuşmacılara yapıcı geri bildirim verir. Ardından roller değişir.

📝 Gözlemci Formu

Gözlemlenen Kişi: ________________ Gözlemci: ________________

İpucu Türü	Gözlemlenen Davranış	Sözel Mesajla İlişkisi	Olası Etkisi
Ses tonu / titremesi
Konuşma hızı
Ses yüksekliği
Duraklama / sessizlik
Kelimelerin yutulması
Ara sesler (hm, ee, şey…)
Göz teması
El / kol hareketleri
Beden duruşu
Yüz ifadesi

⚠ Dikkat

Gözlem = yorum değildir. Aynı sözsüz davranış farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşıyabilir. Geri bildirim her zaman 'gözlemlenen davranış'a dayalı olmalı; kişilik yorumuna dönüşmemelidir.

⚫ Gölge Taraf: Seçici Algı Riski

Yüzeysel ya da seçici dinleme tarzı burada da devreye girerek yalnızca dikkat çeken ipuçlarına odaklanmaya yol açabilir.
Bir ipucunun tek başına çok anlam taşımasını beklemek; bağlamı görmezden gelmek.
Gözlem formunu doldurmak yerine danışman rolüne geçerek müdahale etmek.

💬 Tartışma Soruları

Hangi sözel olmayan ipucu en dikkat çekiciydi? Neden?
Paralinguistik bir ipucunun sözel mesajla çeliştiği bir an gözlemlediniz mi?
Geri bildirim alırken ne hissettiniz?

Alıştırma 7: Sözel Mesajları Dinleme – Tekrarlama Alıştırması

Bölüm 7 | Alıştırma 7

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; sözel mesajın özünü doğru biçimde yakalayabilir ve bunu kendi sözcükleriyle geri yansıtabilir.

📌 Kavramsal Çerçeve

Aktif dinlemenin üç adımını hatırlayın (Swart): (1) Kavrama — dikkat dağıtıcılar olmaksızın analiz etme, (2) Tutma — içeriği bütünsel bağlamına oturtma, (3) Yanıt Verme — anlaşıldığını doğru ve açık biçimde iletme.

Boyut (Egan)	Tanım	Pratikte
Algı Doğruluğu	Danışanın duygusunu ve içeriğini doğru okumak	Öfkeyi üzüntü, korkuyu sinirlilik olarak okumamak
Bilgi ve Beceri	Algıyı uygun sözcüklere dönüştürmek	'Bana dedin ki…' yerine daha akıcı bir dil
Kararlılık	Anlaşılanı geri iletme cesareti	Doğru algılasanız da söylemeden geçmemek

AMAÇ

Sözel mesajların özünü kavrama, bellekte tutma ve geri yansıtma becerisini geliştirmek.

📋 Uygulama – 3 Tur

Tur	Uzunluk	Süreç
1. Tur	1 cümle	İletici bir cümlelik açıklama yapar. Dinleyici 'Bana dedin ki…' ile özeti aktarır. Gözlemci doğruluğu değerlendirir.
2. Tur	2 cümle	İletici iki cümleyle genişletir. Dinleyici öz aktarım yapar. Gözlemci hangi bilginin atlandığını belirtir.
3. Tur	3 cümle	Aynı süreç üç cümleyle tekrarlanır. Roller döngüsel olarak değiştirilir.

✗ Sıkça Yapılan Hatalar

Cümleleri birebir tekrar etmek — amaç öz aktarım, papağan gibi tekrar değil.
Önemli duygu unsurlarını atlayarak yalnızca olgusal içeriği aktarmak.
Gözlemcinin, dinleyicinin performansını değil kişiliğini yorumlaması.
Yanıt vermeye hazırlanmak için dinlemeyi durdurmak — bu en yaygın tuzak.

💬 Tartışma Soruları

Hangi bilgiler bellekte en kolay, hangisi en güç kaldı?
Özü aktarma ile birebir tekrarlama arasında ne fark gözlemlediniz?
Gözlemci rolü, dinleme sürecine ilişkin ne öğretti?

BÖLÜM 3 SOMMUTLUK

Somutluk, danışmanlık sürecinin en kritik becerilerinden biridir. Belirsiz genellemeler danışanı mevcut durumda kilitlerken, somut ifadeler problemi işlenebilir parçalara dönüştürür.

Kavram	Soru	Somutlaştırılmış Örnek
Deneyim	Size ne oldu? Başkaları size ne yaptı?	"Toplantıda söz aldım, yöneticim sözümü kesti."
Davranış	Siz ne yaptınız ya da yapmadınız?	"O günden sonra toplantılarda hiç konuşmamaya başladım."
Duygu	O an ne hissettiniz?	"Küçük düşmüş ve öfkeli hissettim."

Alıştırma 8: Yaşantıları Somut Olarak İfade Etmek

Bölüm 3 | Alıştırma 8

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; yaşantıları belirsiz genellemeler yerine gözlemlenebilir ve somut ifadelerle dile getirebilir.

AMAÇ

Deneyimleri / yaşantıları muğlak ifadeler yerine somut olarak dile getirme becerisi kazanmak.

📋 Uygulama

Kişiliğiniz ve eğitim yaşantınızla ilgili beş yaşantı seçin. Yalnızca yaşantılar — duygu ya da davranış ifadelerini karıştırmayın.

#	Belirsiz İfade	Somut İfade
1
2
3
4
5

💬 Tartışma Soruları

'Somut' ve 'belirsiz' ifade arasındaki temel fark nedir?
Somut ifade yazmak neden güç gelebilir?

Alıştırma 9: Davranışları Somut Olarak İfade Etmek

Bölüm 3 | Alıştırma 9

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; kendi davranışlarını muğlak tanımlamalar yerine gözlemlenebilir eylemler olarak ifade edebilir.

AMAÇ

Yapılan ya da yapılamayan davranışları belirsiz ifadeler yerine somut biçimde dile getirme becerisi kazanmak.

#	Belirsiz	Somut
1
2
3
4
5

Alıştırma 10: Duyguları Somut Olarak İfade Etmek

Bölüm 3 | Alıştırma 10

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; belirli bir yaşantı ya da davranışa bağlı duygularını muğlak ifadeler yerine somut biçimde dile getirebilir.

AMAÇ

Duygularınızı belirsiz ifadeler yerine belli bir yaşantıya ya da davranışa bağlayarak somut dile getirme becerisi kazanmak.

#	Belirsiz	Somut (yaşantı/davranışa bağlı)
1
2
3
4
5

Alıştırma 11: Yaşantı, Davranış ve Duyguları Birlikte Somut Olarak İfade Etmek

Bölüm 3 | Alıştırma 11

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; bir durumu aktarırken yaşantı, davranış ve duygu unsurlarını bir arada ve somut biçimde ifade edebilir.

AMAÇ

Kendinden söz ederken yaşantı, davranış ve duygu unsurlarını bütünleşik ve somut biçimde kullanabilmek.

📋 Uygulama

	İfadeniz
Belirsiz
Yaşantı
Davranış
Duygu

💬 Tartışma Soruları

Üç unsuru bir arada kullanmak ne gibi bir fark yarattı?
Hangi unsuru ifade etmek en güç geldi?
Bu becerinin danışman olarak sizi nasıl etkileyeceğini düşünüyorsunuz?

BÖLÜM 4 BAŞLANGIÇ DÜZEYİNDE DOĞRU EMPATİNİN TEMEL UNSURLARI

Egan, empatiyi kişilerarası empati olarak tanımlar: danışanın bakış açısından anlama ve bunu iletebilme becerisi. Bu bölümdeki alıştırmalar bu beceriyi adım adım geliştirmektedir.

Egan Formülü

'Hissediyorsunuz… [doğru duygu] çünkü… [doğru yaşantı / bağlam].' Bu formül başlangıç için bir iskelet sunar; zamanla daha akıcı ve kişisel bir dile dönüşmelidir.

Empati Doğruluğu Döngüsü (Egan)

DOĞRU Yanıt Döngüsü	YANLIŞ Yanıt Döngüsü
Danışan bir şey ifade eder.	Danışan bir şey ifade eder.
Danışman empati yanıtı verir.	Danışman empati yanıtı verir.
Danışan onaylar: 'Evet, tam bu!'	Danışan duraksıyor ya da 'Tam değil…' diyor.
Danışan konuyu derinleştirir.	Danışman fark eder, düzeltir ve onay ister.
Süreç ilerler.	Birlikte düzeltme süreci ilişkiyi güçlendirebilir.

Duyguları İfade Etmenin 4 Yolu

İfade Biçimi	Tanım	Örnek
Tek Kelime	Duyguyu tek sıfatla adlandırmak	"Mutluyum", "Kızgınım"
Deyim / İdiyom	Kalıplaşmış ifade	"Bulutların üzerindeyim"
Yaşantısal İfade	Duyguyu bir yaşantı cümlesiyle	"Beni beğendiğini hissediyorum"
Davranışsal İfade	Duygunun yol açtığı eylem	"İçimden dans etmek geliyor"

Alıştırma 12: Duyguları ve Hisleri İfade Etme Repertuarını Genişletmek

Bölüm 4 | Alıştırma 12

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; temel duyguları en az iki farklı ifade biçimiyle dile getirebilir ve kendi duygu dilindeki kısıtlı alanları fark edebilir.

AMAÇ

Temel duygu durumlarını dört farklı biçimde ifade etme yollarını geliştirmek ve kendi duygu dilindeki boşlukları keşfetmek.

📋 Bölüm A: Duygu İfade Tablosu

Duygu	Tek Kelime	Deyim	Yaşantısal	Davranışsal
Sevinç	Sevinçliyim
Kızgınlık	Kızgınım
Kaygı	Kaygılıyım
Utanç	Utanıyorum
Üzüntü	Üzgünüm
Korku	Korkuyorum
Şaşırma	Şaşkınım
Suçluluk	Suçluluk hissediyorum
Yalnızlık	Yalnızım
Kararsızlık	Kararsızım
Bunalım	Bunalmış hissediyorum
Mutluluk	Mutluyum
İlgi / Sevgi	Seviyorum
Acı	Acı çekiyorum

📋 Bölüm B: Yaşantısal Bağlantı

Alan	Yanıtınız
Yaşadığınız duygu:
O anki durum:
Tek kelimeyle:
Deyim ile:
Yaşantısal ifade:
Davranışsal ifade:

📋 Bölüm C: Sorun Alanlarıyla Bağlantı (Alıştırma 1'den)

Sorun Alanı	İlgili Duygular	En Baskın Duygu

⚫ Gölge Taraf: Duygu Kör Noktaları

Kendi duygu dilinizde boşluk olan alanlarda danışanları anlamakta güçlük çekebilirsiniz.
Öznel empati tuzağı: kendi benzer deneyiminizden hareketle danışanı yanlış okumak.
Duygu etiketleme tekniğini kullanırken danışanın onaylama fırsatı olmadan ilerlemek.

💬 Tartışma Soruları

Hangi duygu sütununu doldurmak en güç geldi?
Duyguları dört farklı biçimde ifade etmek empati kurmayı nasıl etkiler?

Alıştırma 13: Duyguları ve Hisleri Gözden Geçirme

Bölüm 4 | Alıştırma 13

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; kendi duygu ifade repertuarındaki güçlü ve kısıtlı alanları belirleyebilir ve danışan duygu dilini tanımada bu repertuarı kullanabilir.

AMAÇ

Alıştırma 12'de oluşturulan duygu ifade repertuarını pekiştirmek ve kişisel olarak zorlanılan duygu alanlarını tespit etmek.

Değerlendirme Sorusu	Yanıtınız
Hangi duygu kategorisinde en çok ifade biçimi ürettiniz?
Hangi duygu kategorisinde boşluklar kaldı?
Deyim/idiyom kullanmak hangi duygu için en güç geldi?
Davranışsal ifadeler üretmek neden zor ya da kolay hissettirdi?
Bu repertuar çalışması kendi duygu diliniz hakkında ne keşfettirdi?

💬 Tartışma Soruları

Kendi repertuarınızdaki boşluklar, danışanları anlamanızı nasıl etkileyebilir?
Zorlandığınız duygu alanlarında gelişmek için ne yapabilirsiniz?

Duygunun ve İçeriğin Ayırt Edilmesi

Başlangıç düzeyinde doğru empatinin iki katmanı vardır: (1) Duygu — kişinin ne hissettiği; (2) İçerik — o duygunun dayandığı yaşantı, bağlam ve neden. Bu iki katmanı birbirinden ayırt etmeden kurulan empati eksik kalır.

Alıştırma 14: Duyguların Edilgen Olarak Ayırt Edilmesi

Bölüm 4 | Alıştırma 14

🎯 Öğrenme Kazanımı

Bu alıştırmayı tamamlayan aday; bir kişinin ifadesini okuyarak o kişinin yaşadığı duyguyu doğru biçimde tespit edebilir.

AMAÇ

Konuşan kişinin ifadesinden duygularını doğru olarak belirleyen sıfatları işaretleme becerisi kazanmak.

Vaka 1 [Danışma Sürecine Memnuniyet]

"Seanstan çıktığımda bir rahatlama duyuyorum — sanki sırtımdaki ağır bir yük kalktı. Haftada bir kez bile buraya gelebilmek, haftanın geri kalanına daha iyi tutunmamı sağlıyor."

Seçenekler: a) Bıkkın b) Minnettar c) Rahatlamış d) Tedirgin e) Güvende